باور كنيم كه پسته با زردآلو فرق دارد
ایران مشهورترین تولیدكننده و صادركننده پسته جهان است. هر چند كه در سالهای اخیر در تولید این محصول رقبایی همچون آمریكا، تركیه، سوریه و چین برای كشورمان پیدا شده اما هنوز هم در بازارهای جهانی، ایران كماكان مدعی است كه عمدهترین تولیدكننده و صادركننده پسته به حساب میآید. تولید پسته در ایران ضمن ایجاد اشتغال در مراحل مختلف تولید و صادرات، یك منبع ارزشمند برای كشورمان در جهت كسب درآمد ارزی محسوب میشود، به طوری كه از محل صادرات این محصول حتی سالانه تا یك میلیارد دلار نیز درآمد ارزی برای كشور به دست آمده است اما حفظ این موقعیت به تولید بالا و عرضه محصول با كیفیتتر و ارزانتر در بازارهای جهانی بستگی دارد ضمن اینكه برای تثبیت جایگاه جهانی ایران در تولید پسته باید به دنبال برنامهای جامع و بلند مدت برای پسته كشورمان بود. چند روز پیش معاون كمكهای تجاری سازمان توسعه تجارت ایران از رشد 22 درصدی صادرات پسته در سال 88 خبر داده و گفته بود كه صادرات پسته از 721 میلیون دلار در سال 87 به 928 میلیون دلار در سال88 رسیده است اما همچنان بسیاری از تولیدكنندگان و صادركنندگان پسته نسبت به وضعیت تولید و صادرات پسته در ایران نگران هستند چرا كه تا رسیدن به میزان تولید و صادرات سال 85 هنوز فاصله داریم. براساس آمار منتشرشده از سوی سازمان بازرگانی استان كرمان تولید پسته در سالهای 85، 86، 87، 88 به ترتیب 240، 250، 95، 150 هزارتن بوده كه از این مقدار به ترتیب در همین سالها 172 هزار تن پسته به ارزش یك میلیارد و 72 میلیون دلار، 202 هزار تن پسته به ارزش یك میلیارد و 260 میلیون دلار، حدود 75 هزارتن پسته به ارزش 721 میلیون دلار و حدود 90 هزار تن پسته به ارزش 928 میلیون دلار صادر شده است، بنابراین مشاهده میشود تولید و صادرات پسته طی سالهای 85 تا 87 سیر نزولی داشته كه این نزول تولید و صادرات در سال 87 شدت بسیار بیشتری به خود گرفته است و هر چند كه تولید و صادرات سال 88 نسبت به سال قبل از آن افزایش داشته ولی هنوز به تولید و صادرات سالهای 85 و86 نرسیده است. اما اهمیت توجه به آمار تولید و صادرات پسته از آنجایی شكل میگیرد كه این محصول در ایران باعث اشتغالزایی و كسب درآمد وسیعی برای تولیدكنندگان و البته كسب درآمد ارزی برای كشورمان شده است كه در این زمینه محمد حسین كریمیپور، رییس كمیسیون كشاورزی اتاق بازرگانی ایران با بیان اینكه پسته در كشاورزی ایران وزن بزرگی دارد، گفت: باغات پسته با سطحی حدود 450 هزار هكتار بزرگترین پوشش باغی كشور را به خود اختصاص دادهاند و البته این پوشش باغی غالبا در نقاطی اتفاق افتاده كه واریتههای جایگزین ندارد و در این مناطق كمترین واریتها وجود دارد كه همچون پسته اختصاصی باشد. وی با اشاره به اینكه پسته علاوه بر كاركرد اقتصادی و باغی در اقتصاد ملی ایران كاركردهای متفاوت دیگری دارد، ادامه داد: به طور مثال اگر تولید پسته از اقتصاد روستایی استانهایی همچون كرمان و یزد حذف شود مناطق روستایی این استانها به مراتب فقیرتر از مناطق روستایی بلوچستان خواهند شد. كریمیپور تصریح كرد: هر چند كه درد آور است كه بگوییم روزی صادركننده برگه زرد آلوده و یا بادام بودهایم و امروز نمیتوانیم صادرات این محصولات را داشته باشیم ولی وزن پسته وزن شبیه این محصولات نیست كه بگوییم به جای آن كار دیگری میكنیم. وی با بیان اینكه 90 درصد اقتصاد پسته اقتصاد صادراتی است، ادامه داد: اگر تولید، صادرات و رقابت این محصول در بازارهای جهانی به هم بخورد ضمن اینكه نزدیك به 1،2 میلیارد دلار درآمد صادراتی از دست كشور میرود، حداقل 200 هزار نفر انسان شاغل، مفید و ثروتزا در این كشور تبدیل به مشتریهای جدید كمیته امداد میشوند و یقینا در برخی از استانها به خصوص كرمان و یزد دچارگسیختگیهای فرهنگی، اجتماعی بسیار گسترده میشویم. كریمیپور با تا كید بر اینكه پسته را كنار هیچ محصول دیگری نمیتوان گذاشت، افزود: پسته حداقل 40 درصد صادرات كشاورزی ایران و بین 8 تا 11 درصد كل صادرات غیر نفتی ایران را به خود اختصاص داده است اما این محصول ارزشمند گرفتاریهای استراتژكی بسیار گستردهای دارد كه باید به این مشكلات توجه داشت. رییس كمیسیون كشاورزی اتاق بازرگانی ایران یكی از این مشكلات و گرفتاریهای استراتژیك پسته را مشكل آب دانست و گفت: متاسفانه تقریبا بدون استثنا در تمام مراكز ثقل تولید پسته ایران ما به سفرههای آب زیر زمینی متكی بوده و تقریبا برای تولید تمام پسته ایران از آب چاه استفاده میشود كه البته در تمام مراكز ثقل اصلی این سفرههای آب زیرزمینی بحرانی و یا فوق بحرانی هستند. او ادامه داد: اگر توجه كنیم كه تقریبا یك سوم پسته ایران در دشت رفسنجان تولید میشود و این دشت به شدت با بحران آب مواجه است میتوانیم دریابیم كه این تولید بسیار ارزنده و مفید دچار یك بحران اساسی شده است. رییس كمیسیون كشاورزی اتاق بازرگانی ایران افزایش فاصله قیمت تمام شده و قیمت فروش پسته را به اتكاء تورم سنگین داخلی از دیگر مشكلات استراتژیك پسته عنوان و اضافه كرد: رقبای ما در آمریكا به طور متوسط سالی دو درصد تورم دارند در حالیكه تورم كشور ما بین 15 تا 25 درصد بوده ضمن اینكه هر سال در مقایسه با تولیدكننده آمریكایی حداقل 13 درصد گران میشوید و از سوی دیگر دولت نیز ارز را در كشور به صورت مصنوعی ثابت نگه داشته است بنابراین پسته كشورمان سالی 13 درصد به غیر رقابتی بودن محكوم میشود. كریمیپور در ادامه با اشاره به ساختار سنتی تولید پسته در ایران گفت: پسته ایران غالبا به طور متفرق و در باغهای كوچك تولید میشود كه این موضوع نه تنها باعث بالا رفتن هزینه تمام شده تولیدشده بلكه باعث میشود ثبات كیفیت نیز برای حضور در بازارهای سختگیر چندان قابل كنترل نباشد. وی با تكرار این موضوع كه پسته ایران با برخی چالشهای بزرگ روبرو است، افزود: تنها راه حفظ، صیادت و توسعه پسته ایران این است كه ابتدا باور كنیم پسته در اقتصاد و برنامه كلان كشور و كشاورزی ما زردآلو نیست كه اگر این موضوع را پذیرفتیم و به اهمیت آن قائل شدیم باید برای آن طرح جامع یا برنامه استراتژیكی تهیه كنیم كه در آن تمام موارد مرتبط با پسته دیده شود. رییس كمیسیون كشاورزی اتاق بازرگانی ایران تاكید كرد: تا روزی كه در این كشور برای پسته یك طرح جامع استراتژ یك و یك برنامه 10 ساله مناسب و نگاه طولانی مدت نداشته باشیم پسته بسیار در فشار بوده و مشكلات بسیاری خواهد داشت. در این بین تولیدكنندگان و صادركنندگان پسته نیز از وجود مشكلاتی كه در راه فعالیت آنها وجود دارد گلهمند بوده و خواستار حمایت بیش از پیش مسوولین از این محصول هستند. محمد یارمحمدی به عنوان یك صادركننده پسته در گفتوگو با خبرنگار ما ضمن اینكه پسته را برای كشورمان یك محصول راهبردی دانست، افزود: نام این محصول در دنیا مترادف با نام ایران است و كالاهایی همچون فرش و پسته دو نماد مشخص برای كشورمان محسوب میشوند و پستههای تولید شده در دنیا و به خصوص در آمریكا كه یكی از رقبای كشورمان محسوب میشود نیز عموما از طریق نهالهایی كاشته و تولید شده كه توسط ایرانیان به این مناطق برده شده است. وی با بیان اینكه در كشورمان بیش از یك میلیون و پانصد هزار نفر از طریق كاشت، داشت، عمل آوری و صادرات پسته ارتزاق میكنند، ادامه داد: در صادرات غیر نفتی كشور پسته همیشه حرف اول را میزند و صادرات این محصول در بسیاری از سالها از یك میلیون دلار كمتر نبوده كه این عدد یك عدد شاخص در آمار صادراتی كشور محسوب میشود اما متاسفانه به دلایلی به این محصول بیتوجهیهای بسیاری شده است. یارمحمدی در ادامه با اشاره به مشكلات تولیدكنندگان و صادركنندگان پسته در كشورمان، گفت: در حال حاضر باغداران پسته در كشورمان از كمبود آب برای تولید محصول خود گلهمند هستند و كمبود آب در مناطقی همچون كرمان، رفسنجان و یزد به عنوان قطبهای تولید پسته در كشور مشكلات بسیاری را برای تولیدكنندگان پسته بوجود آورده است علاوه بر این صادركنندگان پسته نیز در آخرین ردیف اشخاصی هستند كه مسوولین كشور به آنها توجه میكنند. این صادركننده پسته، تصریح كرد: با وجود معاملات تجاری بسیاری كه با خارج از كشور داریم هنوز مسوولین كشورمان نتوانستهاند برای واردات پسته ایران از هیچ یك از مقاصد عمده واردات پسته ایران یك تعرفه ترجیحی وارداتی بگیرند این در حالیست كه وقتی پسته كشورمان در كنار پسته آمریكا وارد چین میشود باید محصول ایران یك عددی ارزانتر فروخته شود چرا كه تجار چینی گمركی كمتری در مقابل خرید پسته آمریكایی میدهند. این صادر كننده پسته با بیان اینكه هر كانتینر پسته نزد یك به150 میلیون تومان قیمت دارد، افزود: اگر صادركنندگان پسته بخواهند به صورت توانمند عمل كنند باید همیشه حداقل 20كانتینر و به عبارتی نزد یك به سه میلیارد تومان پسته روی آب داشته باشند اما به دلیل تحریمهای موجود معاملات تجاری ما با صددرصد ریسك انجام میشود چرا كه پس از تحویل پسته مشخص نیست كه برای ما پولی میآید یا خیر و ممكن است این پولها از طریق دلال ارز بیاید كه در این صورت نیز معلوم نیست پولی به دست ما برسد یا نرسد كه در این صورت نیز ما هیچ راهی برای پیگیری نداریم و نمیتوانیم برنامه دراز مدتی نیز انجام دهیم چرا كه نمیتوانیم اعتبار اسنادی از خارج داشته باشیم. وی اضافه كرد: هنوز بانكهای كشور فكر میكنند با دادن وام كارها درست میشود در حالیكه به هیچ وجه اینگونه نیست و چنانچه برای صادركننده پسته اعتبار اسنادی غیر قابل برگشت باز شود و همچون صادركنندههای دیگر كار كند نیاز به دریافت وام بانكها و بهره دادن و از بین بردن سرمایه و انرژی خود و دیگران ندارد چرا كه كار خودش را تغذیه میكند. وی در ادامه با یادآوری اینكه تولید پسته در سال 2009 در ایران نسبت به سال 2008 بسیار بیشتر بود، افزود: در سال2008 محصول كشور بسیار پا یین و حدود 70 تا 80 هزار تن بود اما سال گذشته كه تا شهریور امسال نیز ادامه دارد تولید پسته ایران بیش از 120 هزار تن برآورد شده است. این صادر كننده پسته با تاكید بر اینكه پسته ایران همیشه راغب و خریدار خود را دارد، اضافه كرد: هیچ گاه سابقه نداشته پسته در ایران باقی بماند اما نگرانی ما از دراز مدت است كه آیا ما ریشه درختان آمریكا و نقاط دیگری كه اكنون روی تولید پسته سرمایه گذاری میكنند را خشك كنیم یا آنها توان خشك كردن ریشه درختان پسته ما را دارند. یارمحمدی در پیشبینی تولید سال آینده نیز اذعان داشت: خوشبختانه در سال 2009 تقریبا 1،5 برابر و حتی بیشتر از سال قبل از آن پسته در كشور تولید و صادر شد و تا سال جدید كه از مهرماه امسال آغاز میشود پیش بینی میكنیم 200 هزار تن محصول پسته در ایران تولید شود و این در حال است كه اگر در كشور آب مناسب در اختیار تولیدكنندگان باشد توان تولید بیش از 300 هزارتن را نیز داریم كه به این ترتیب حرف اول و آخر را در دنیا خواهیم زد و انگیزههای تولید را از كشورهای دیگر خواهیم گرفت. به هر حال به نظر میرسد این روزها نامآورترین كالای ایرانی در بازارهای جهانی روزگاری نه چنان خوشایند را تجربه میكند. روزگاری كه كارشناسان میگویند تناسبی با پتانسیلهای ایران در زمینه پسته ندارد. بدون شك اما پسته ایران هنوز هم جایگاهی ویژه در میان مصرف كنندگان جهانی دارد اما این كه چرا با این موقعیت باید نگران حضور رقبای دیگر بود پرسشی است كه گروهی از كارشناسان نیز ضعفهای مدیرتی را برای آن بر میشمارند. با این اوصاف به نظر شما میتوان نسبت به آینده پسته ایرانی امیدوار بود؟
خبرگزاری ایلنا-89/2/31
