درخت بنه از خانواده درختان پسته کوهي است که عموما در شرايط سخت زيستي از جمله دهنه هاي سنگي کوهستاني و در شرايط نامناسب خاک مي رويد.اين گياه از جمله گياهاني است که کاربردهاي فراواني براي انسان ها دارد ولي هنوز به صورت کامل از ظرفيت هاي موجود آن استفاده نشده است.شهرستان رشتخوار با دارا بودن هزاران هکتار از عرصه هاي طبيعي داراي پوشش درختان بنه بزرگ ترين ذخيره گاه اين گياه در شرق کشور است .
هر ساله مناطق کوهستاني شهرستان رشتخوار از جمله منطقه کوهستاني گرماب که در 20 کيلومتري مرکز شهرستان رشتخوار قرار دارد و يکي از جاذبه هاي گردشگري و تفريحي و زيارتي اين شهرستان است پذيراي صدها نفر است که براي جمع آوري اين محصول عازم منطقه مي شوند.رئيس شوراي اسلامي شهرستان رشتخوار در اين خصوص گفت:با وجود ظرفيت عظيم طبيعي و خدادادي در شهرستان رشتخوار متاسفانه بنه کوهي که از گياهان سودمند و مفيد غذايي اکثر مردم منطقه است مورد غفلت مسئولان واقع شده است.محمود ذباح در سفرش به منطقه زرخيز بنه شهرستان رشتخوار به ايرنا اظهارداشت:اين گياه داراي خاصيت هاي فراوان طبي است و براي درمان بسياري از بيماري ها از جمله گوارشي ،فلج ،سرفه و...مورد استفاده است.وي گفت: از برگ و صمغ ترشح شده از بنه اين گياه براي مصارف درماني و صنعتي استفاده مي شود.
ذباح افزود:مردم محلي از ميوه درختان بنه براي تهيه غذاي محلي و ترشيجات هم بهره مي گيرند.رئيس شوراي اسلامي شهرستان رشتخوار در ادامه سخنانش خواستار ساماندهي اين عرصه هاي طبيعي شد و گفت:با ايجاد صنايع تبديلي مي توان از اين جنگل ها و عرصه هاي طبيعي در ايجاد اشتغال بهره برد و بر بهره برداري اصولي از اين جنگل ها نظارت کرد.ذباح خاطر نشان کرد:متاسفانه غفلت از اين بستر و ظرفيت عظيم خدادادي در شهرستان رشتخوار باعث شده که هم اکنون با وجود آنکه اين شهرستان مقام اول شرق کشور را در اين خصوص دارد، نتوانسته آن گونه که بايد از اين ظرفيت استفاده کند.وي گفت:هم اکنون بهره برداري از اين جنگل ها به صورت پراکنده و توسط مردم محلي انجام مي شود و به دليل استقرار نيافتن منبع جانبي جهت فرآوري اين محصول، عملا اين محصول به صورت خام و با قيمت ناچيزي در اختيار دلالان قرار مي گيرد.اين مسئول همچنين يکي از کارکردهاي مهم اين درختان را حفظ و حراست از بستر هاي خاک موجود در منطقه ذکر کرد و گفت:اين گياه مي تواند نقش موثري در حراست از خاک و ذخيره گاه آب منطقه داشته باشد.وي ساماندهي بهره برداران از اين گياه را عامل مهمي در حفظ عرصه هاي طبيعي شهرستان ذکر کرد.عضو نظام صنفي کارهاي کشاورزي رشتخوار هم در خصوص معرفي اين محصول در روستاي سعادت آباد رشتخوار، گفت:بنه درختي است وحشي که با پسته و. . . هم خانواده مي باشد و شرايط سخت و دشوار آب و هوايي را به راحتي تحمل مي کند.
زمستان هاي سرد و تابستان هاي گرم و کمبود آب و جنس سخت زمين و . . . قادر نيست که مانع رويش اين درخت بسيار مقاوم شود و بدين لحاظ در محدوده اطراف شهرستان و در جاهايي که دامنه کوه ها شيب مي گيرد اين درختان به چشم مي خورند و شايد درختان بنه موجود در اين منطقه يادگاري باشند از زمان هايي که منطقه پوشيده از دار و درخت بوده و شايد هم نشانه اي باشند از جنگل هايي که روزگاري وجود داشته اند.حسين چوپان گفت: درخت بنه به لحاظ طبيعي بسيار دير رشد مي کند و از اين رو قد کشيدن و بزرگ شدن آن مستلزم گذشت زمان و دور بودن از دسترس گياه خواران مي باشد.
وي اظهارداشت : آتش چوب بنه به خاطر تميز سوختن و ماندگاري و دوام از کيفيت بسيار بالايي برخوردار است و برگ درختان بنه علاوه بر استفاده براي خوراک احشام ، براي فرآوري پوست و تبديل آن به مشک نيز مورد استفاده قرار مي گيرد.به گفته وي، سعادت آباد رشتخوار مرکز توليد بنه در شهرستان رشتخوار است که معمولا بنه ها بعد از رسيدن پسته ها و در اواخر تابستان مي رسند و مردم بر همان سياق قبل جهت جمع آوري بنه اقدام مي کنند و پس از جمع آوري بنه ها و تميز کردن آنها و جداکردن دانه هاي رسيده، دانه هاي بنه را در آب مي شويند تا شيره و طعم تندي که پوسته بنه دارد بر طرف گردد و سپس اين دانه هاي بنه را در آفتاب مي ريزند تا کاملاً خشک شوند و جهت مصرف آماده شوند.يک خانم خانه دار از روستاي سعادت آباد رشتخوار در خصوص طرز تهيه غذاي بنه هم گفت:دانه هاي بنه بايد با پوست کاملا خرد شود و سپس آن را در داخل ظرفي ريخته و مي سايند تا چربي آن آزاد شود و بعد از آن ، آب به آن اضافه مي شود.
وي افزود: بعد از صاف کردن ماده اوليه ،مايع به دست آمده را که قاتق بنه مي گويند کمي گرم کرده و همراه با رب انار و پياز بر سر سفره نهاده و ناني موسوم به کماچ و يا نان هاي محلي را در آن خرد کرده و مصرف مي کنند.رئيس اداره منابع طبيعي و آبخيزداري رشتخوار در اين باره گفت: اين شهرستان داراي 28 هزار هکتار جنگل بنه خود رو بوده که از اين لحاظ يکي از ذخيره گاه هاي مهم اين گونه در خراسان رضوي و شرق کشور به شمار مي رود.محمود محمد زاده اظهارداشت:جنگل هاي بنه رشتخوار در مناطق کوهستاني شرق و شمال شرق شهرستان واقع شده که در گذشته مورد بهره برداري روستاييان به ويژه روستاي سعادت آباد که در نزديکي اين جنگل ها واقع شده است،قرار مي گرفت.
وي از جنگل ها به عنوان يکي از پيچيده ترين اکوسيستم هاي طبيعي که اثرات بسياري بر جوامع انساني داشته ياد کرد و گفت:تخريب جنگل ها مي تواند اثرات جبران ناپذيري بر زندگي انسان ها داشته باشد.
وي مهمترين اثرات جنگل ها را از جنبه زيست محيطي،توليد اکسيژن مورد نياز موجودات زنده ،تعديل و تنظيم درجه حرارت کره زمين، تغذيه سفره آب هاي زير زميني، حفاظت خاک و جلوگيري از فرسايش آن،جذب گازهاي آلاينده محيط زيست و پناهگاه حيات وحش عنوان کرد.وي گفت:جنگل ها از لحاظ اقتصادي داراي ارزش اقتصادي زيادي بوده به طوري که در برخي کشورها،جنگل ها به عنوان مهم ترين منبع درآمدزا مطرح بوده و اقتصاد آنها وابسته به منابع جنگلي است.محمد زاده خاطر نشان کرد:اهميت جنگل ها از جنبه اقتصادي مي تواند در چند بخش توليد چوب به عنوان ماده اصلي بسياري از صنايع، سوخت و..، توليد محصولات فرعي جنگلي و گياهان دارويي و توريسم و صنعت گردشگري خلاصه شود.
روزنامه خراسان رضوی - 91/6/26
