افقی روشن، فراروی بخش كشاورزی ایران طی سالهای 1386 - 1356 ترسیم شده است. به گزارش ایانا، وزارت جهاد کشاورزی در این بررسی آورده است: آب و غذا نه تنها حیات بشر بلكه زندگی تمامی موجودات در روی كره خاكی با این دو كلمه عجین شده است. انسانها آب را به كار می برند تا كشاورزی كنند و از این طریق مواد غذایی موردنیاز خود را برای ادامه حیات مادی تامین كنند. بدون تردید این زنجیره تولید و حیات از زیباترین جلوه های جهان خلقت به شمار می رود. خداوند متعال می فرماید به راستی كه آب را منشا حیات قرار دادیم. در دیگر آیات قرآن كریم نیز برای توصیف پاداش نیكوكاران به تبدیل شدن یك دانه گندم به یك سنبله حاوی بیش از 70 دانه اشاره شده است. طولانی ترین داستان پیامبران در این كتاب آسمانی نیز به داستان تدبیرهای حضرت یوسف در ذخیره سازی گندم برای نجات مردم مصر و سرزمین اطراف آن از قحطی و گرسنگی اختصاص دارد. این گزارش می افزاید: در طول تاریخ بشریت نیز مشاهده شده است ملتها و اقوام مختلف همواره قدرت و امنیت را در رشد كشاورزی و افزایش توانایی خود در تولید مواد غذایی جستجو كرده اند. حتی قوم ناسپاس یهود نیز به هنگام ورود به سرزمین موعود همراه حضرت موسی (ع) از آن حضرت درخواست كردند از خدای خود بخواهد برای آنها انواع محصولات كشاورزی همچون پیاز و عدس و... را به عنوان مایده آسمانی نازل فرماید. اما در دنیای امروز دو مقوله به هم پیوسته كشاورزی و امنیت غذایی از جایگاه و نقش تعیین كننده تری در زندگی ملتها برخوردار شده است. رشد فزاینده جمعیت انسانی از یك سو و محدودیت شدید منابع آب شیرین و قابل استحصال از سوی دیگر باعث شده است تلاش كشورها برای افزایش تولید محصولات كشاورزی از طریق افزایش بهره وری و حداكثر بهره گیری از منابع آب و خاك از شتاب خیره كننده ای برخوردار شود. اهمیت این موضوع به اندازه ای است كه فرضیه پردازان و صاحب نظران جهانی و مجامع شناخته شده بین المللی از جمله سازمان خواربار جهانی با صراحت اعلام كرده اند در سالهای آتی میزان اقتدار و امنیت پایدار كشورها نه بر اساس زرادخانه های تسلیحاتی و اتمی بلكه با اتكا بر انبارهای مواد غذایی و محصولات كشاورزی سنجیده خواهد شد. آنها تاكید كرده اند در منطقه خاورمیانه اگر جنگی در آینده رخ دهد به طور حتم بر سر منابع آب برای كشاورزی خواهد بود. بدیهی است این مساله در مورد كشورهایی چون جمهوری اسلامی ایران كه در كمربند مناطق خشك و نیمه خشك كره زمین قرار دارد و متوسط بارندگی در آن كمتر از یك سوم میانگین جهانی و میانگین تبخیر آب در آن سه برابر متوسط جهانی است از اهمیت مضاعفی برخوردار است. این گزارش درباره وضعیت آب و هوایی کشور می افزاید: در این میان آنچه برای جمهوری اسلامی ایران یك بركت ارزشمند الهی و یك فرصت بزرگ برای توسعه كشاورزی محسوب می شود آن است كه كشور ما ازنظر وسعت اراضی قابل كشت در میان 20 كشور اول جهان قرار دارد و یكی از پنج كشور بزرگ جهانی است كه در به طور كامل از شرایط آب و هوایی چهار اقلیم برخوردار است. برای درك اهمیت این مساله باید به این نكته مهم اشاره شود كه در سرزمین زرخیز ایران تاكنون بیش از هشت هزار ژرم پلاسم مختلف گیاهی مورد شناسایی قرار گرفته اند كه نزدیك به سه هزار مورد از آنها انحصاری ایران زمین است و در دیگر نقاط جهان دیده نشده اند. جهاد برای كشاورزی طرح ابتكاری بنیانگذار جمهوری اسلامی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران بادرك صحیح از موقعیت جغرافیایی كشور و ظرفیتهای بالای كشاورزی آن و با تكیه بر رهنمودهای سرنوشت ساز معمار بزرگ انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی (ره) مبنی بر اینكه برای كشوری كه داعیه استقلال و سرفرازی دارد زیبنده نیست كه مایحتاج غذایی خود را از بیگانگان طلب كند، در همان نخستین سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی به سوی نجات كشاورزی كشور از برخی عقب ماندگیهای تاریخی و ویرانیهایی كه توسط رژیم ستم شاهی در مناطق روستایی به عنوان قطبهای تولید محصولات كشاورزی به بار آمده بود، حركت كرد. فرمان تاریخی حضرت امام خمینی (ره) در تشكیل نهاد انقلابی جهاد سازندگی در 27 خردادماه 1359 یكی از گامهای اساسی در جهت تحقق این حركت آرمانی بود. پس از آن بود كه جوانان مسلمان و انقلابی به صورت موجهای خروشان به سوی روستاها حركت كردند تا به روستاییان در تولید هرچه بیشتر محصولات كشاورزی و تامین نیازهای اساسی آنها برای رشد و شكوفایی و جلوگیری از مهاجرت روستاییان به سوی شهرهای بزرگ كمك كنند. گرچه وقوع جنگ تحمیلی و تحمیل هزینه های سنگین آن بر ایران اسلامی مانع از سرمایه گذاری كافی در بخش كشاورزی شد اما اراده نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران بر آن قرار گرفته بود كه خودكفایی كشور در تولید محصولات كشاورزی بویژه برخی محصولات استراتژیك كه در تامین امنیت ملی و ارتقا جایگاه بین المللی كشور نقش اساسی داشتند با جدیت مورد پیگیری قرار گیرد. این حركت در سال زراعی 83 - 1382 با خودكفایی در تولید گندم به یك نقطه عطف رسید. پس از آن بود كه رشد و شكوفایی در عرصه كشاورزی ایران شتاب تازه ای به خود گرفت. به طوری كه تولید محصولات كشاورزی در ایران اسلامی از كمتر از 20 میلیون تن در سال 1357 به بیش از 103 میلیون تن در سال 1386 رسید و ضریب خودكفایی غذایی كشور نیز از مرز 93 درصد گذشت. خیز تاریخی بخش كشاورزی در روند رشد و توسعه رشد شتابزده در بخش كشاورزی در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی به جایی رسید كه در سال 1387 بیش از 23 درصد اشتغال، 8/13 درصد تولید ناخالص ملی و 20 درصد صادرات غیرنفتی كشور از طریق این بخش تامین شد. دستاوردهای جمهوری اسلامی ایران در عرصه كشاورزی تنها به افزایش تولید در زیربخشهای تولیدات گیاهی، دامی و شیلات محدود نمی شود. توسعه زیرساختها، علم محوركردن فعالیتها و افزایش صادرات محصولات كشاورزی در سالهای اخیر از اولویتهای اصلی در بخش كشاورزی بوده است. در این میان تدوین و اجرای طرح بزرگ هوشمندسازی كشاورزی از مهمترین اقدامات زیربنایی برای رسیدن به یك رشد همه جانبه و پایدار در عرصه كشاورزی محسوب می شود. بر اساس این طرح كلیه برنامه ریزیها و فعالیتهای اجرایی در بخش كشاورزی در یك چارچوب كاملا مشخص و تعریف شده و با درنظر گرفتن اطلاعات دقیق و كاملا به روز انجام می گیرد و از بروز هرگونه مشكلات پیش بینی نشده از جمله نوسانات شدید در تولید محصولات كشاورزی و نابسامانی در توزیع نهاده های كشاورزی به ویژه كود و بذر جلوگیری خواهد شد. با اجرایی شدن طرح هوشمندسازی كشاورزی كه در آن تدوین نقشه های دقیق هوایی و ماهواره ای از اراضی زراعی و باغی و تهیه آمارهای به روز از تعدد بهره برداران و میزان تولید هریك از محصولات كشاورزی مورد پیش بینی قرار گرفته است، این امكان فراهم خواهد شد كه سرمایه گذاریهای مالی و فنی در بخش كشاورزی با دقت بسیار بیشتری انجام گیرد و میزان بازدهی این سرمایه گذاریها نیز با دقت مورد ارزیابی قرار گیرد. خوشبختانه رشد فعالیتها در بخش كشاورزی در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی از یك وضعیت فزاینده برخوردار بوده است به طوری كه میزان رشد ارزش افزوده بخش كشاورزی در سه سال نخست برنامه پنج ساله چهارم (یعنی در سالهای 1384 تا 1386) به طور متوسط 7/6 درصد به ثبت رسید و این رقم 2/0 درصد بیشتر از حد ایده آل پیش بینی شده در سند برنامه بود. اكنون با افتخار می توانیم بگوییم كه كشور ایران نه تنها دیگر به محصولاتی چون پنیر دانماركی، مرغ فرانسوی، گوشت قرمز برزیلی، گندم امریكایی و جو استرالیایی وابسته نیست بلكه در تمامی این محصولات به مرز صادرات رسیده است و فرآورده های كشاورزی ایران در اقصی نقاط جهان به مردم دیگر كشورها عرضه می شوند. در این ارتباط باید یادآور شد تنها در سال 1386 بیش از سه میلیارد و 700 میلیون دلار از محصولات كشاورزی ایران به صورتهای خام و فرآوری شده به حداقل 85 كشور جهان صادر شد و پیش بینی می شود این رقم در سالهای آینده افزایش بسیار بیشتری نیز پیدا كند. اقتصادی كردن فعالیتها، الزامی برای پویایی بخش كشاورزی این گزارش می افزاید: در حال حاضر وزارت جهاد كشاورزی برنامه ریزیهای گسترده ای را برای اقتصادی كردن فعالیتهای كشاورزی در ایران تدارك دیده كه اجرای طرحهایی چون راه اندازی شركتهای خدمات مشاوره فنی ـ مهندسی كشاورزی توسط بخش خصوصی، توسعه بیمه محصولات كشاورزی، احداث مجتمعهای تولید محصولات كشاورزی در قالب سایتهای بزرگ گلخانه ای، دامداری و شیلات با هدف واگذاری به فارغ التحصیلان كشاورزی به صورت اجاره به شرط تملیك، حمایت ویژه از كشاورزان پیشرو و نخبه، عملیاتی كردن نظام صنفی فعالیتهای كشاورزی، جلوگیری از خرد شدن و تغییر كاربری اراضی كشاورزی و واگذاری عرصه های منابع طبیعی به مردم برای فعالیتهای باغداری، مرتعداری، تولید چوب و توسعه جاذبه های ایرانگردی و جهانگردی در بخش از جمله آنها است. اما در دنیای امروز توسعه بخش كشاورزی بدون ساماندهی زنجیره تولید تا مصرف امكان پذیر نیست. وزارت جهاد كشاورزی در این راستا برنامه ریزیهای ویژه ای را برای توسعه صنایع تبدیلی ـ تكمیلی، خرید توافقی و تضمینی محصولات كشاورزی و بخصوص باز مهندسی تشكلهای مردمی در بخش كشاورزی تدارك دیده است. این برنامه ریزیها در نهایت باعث افزایش چشمگیر مشاركتهای مردمی در توسعه بخش كشاورزی خواهد شد و این امكان را برای وزارت جهاد كشاورزی فراهم خواهد كرد كه بیش از پیش به رسالت اصلی خود در سیاستگذاریها و برنامه ریزیهای استراتژیك و همچنین هدایت فنی و كارشناسی فعالیتهای كشاورزی بپردازد. علاوه بر این، پیش بینی شده است با اجرای برخی طرحهای زیربنایی همچون تجهیز و نوسازی اراضی كشاورزی، توسعه سیستمهای آبیاری تحت فشار، لایروبی قناتها و آب بندانها و مدرنیزه كردن شبكه های آبیاری و افزایش راندمان مصرف آب در بخش كشاورزی و همچنین توسعه مكانیزاسیون و تسریع در انتقال دانش فنی به مزارع گامهای بلندی در جهت فاصله گرفتن از كشاورزی سنتی و رسیدن به یك كشاورزی مدرن و دارای بازده اقتصادی برداشته شود. مجموعه برنامه ریزیهای فوق باعث شده است تولیدات محصولات كشاورزی در ایران از یك رشد پایدار و روزافزون برخوردار شود. اكنون با افتخار باید گفت تولید محصولات زراعی ایران به 76 میلیون تن، تولید محصولات دامی آن به 8/11 میلیون تن و تولید ماهی و میگوی كشور نیز به 675 هزار تن رسیده است. تولیدات باغی نیز با عبور از مرز 5/16 میلیون تن به یك ركورد بی سابقه رسیده به طوری كه ایران را در ردیف هشتم كشور بزرگ تولیدكننده میوه در جهان قرار داده است. كشور ایران كماكان 95 درصد زعفران و 99 درصد زرشك و بیش از نیمی از پسته جهان را تولید می كند و از جایگاه جهانی بسیار بالا در تولید میوه هایی چون سیب، انگور، مركبات و گردو برخوردار است. تولید انواع سبزی و صیفیجات نیز در طول هشت سال گذشته با بیش از دو برابر افزایش به 22 میلیون تن رسیده است كه بخشی از آن به دیگر كشورها از جمله كشورهای همسایه صادر می شود. بدون تردید تحقق دستاوردهای وزارت جهاد كشاورزی در عرصه تولید محصولات كشاورزی بدون توسعه فعالیتها در موسسات تحقیقاتی، ترویج و آموزش امكان پذیر نبوده است. در سایه فعالیتهای جهادی این موسسات دستاوردهایی چون تسطیح لیزری اراضی كشاورزی، تولید بذرها مقاوم به خشكی و شوری با استفاده از انرژی هسته ای، افزایش عمر انبار داری محصولات كشاورزی با استفاده از پرتو افشانیهای اتمی، تبدیل صدها كیلومتر سواحل جنوبی و شمالی كشور به مزارع پرورش آبزیان، شناسایی شش میلیون هكتار از اراضی شیبدار برای توسعه باغهای دیم و آبی، تولید جلبكهای دریایی در سواحل جنوبی كشور برای تغذیه دام، تولید ماهیان خاویاری پرورشی، تهیه نقشه های جامع ماهواره ای از مناطق سیلخیز، آبخیزداری و توزیع منابع آب، تولید انواع داروهای گیاهی برای درمان برخی بیماریهای صعب العلاج از جمله ایدز و انواع سرطانها و هپاتیت، تولید قند رژیمی از آب پنیر ضایعاتی كارخانجات لبنیات، تولید چوب MDF از شاخه های هرس شده نخل و ساقه های باگاس نیشكر و توانمندیهای یكسان و مقاوم به انواع بیماریها با بكارگیری تكنولوژی كشت بافت و تولید بذر سیب زمینی به روش آزمایشگاهی موسوم به مینیتیوبر و همچنین تولید انواع بذرها و نهالهای متناسب با شرایط آب و هوایی خاص در نقاط مختلف كشور به دست آمده است و پیش بینی می شود بخش بزرگی از بهره وری در بخش كشاورزی ایران از طریق عملیاتی كردن دستاوردهای تحقیقاتی موسسات حاصل شود. این گزارش افزود: وزارت جهاد كشاورزی در عرصه بهداشت دام و طیور و مقابله انواع آفات گیاهی و دامی و بیماریهای مشترك بین انسان و دام نیز دستاوردهای بزرگی داشته است. در سایه تلاشهای علمی و اجرایی سازمان دامپزشكی كشور كه تحت پوشش وزارت جهاد كشاورزی است، وضعیت بهداشت و سلامتی دام در جمهوری اسلامی ایران به عنوان یك الگو در بین كشورهای منطقه مطرح است. به عنوان نمونه در سالهای اخیر با وجود بروز بیماری آنفلوانزای فوق حاد پرندگان در تمامی كشورهای همسایه و حتی در برخی كشورهای توسعه یافته اروپایی این بیماری به هیچ وجه در ایران اسلامی شیوع پیدا نكرد و برخی كانونهای محدود این بیماری كه بر اثر مهاجرت پرندگان وحشی از دیگر كشورها ایجاد شده بودند به سرعت تحت كنترل قرار گرفت. برای كمك به پیشبرد به طرحهای مربوط به بهداشت دام و طیور در كشور در سالهای اخیر بیش از سه هزار آزمایشگاه و كلینیك و مركز خدمات كشاورزی توسط بخش خصوصی در سراسر كشور ایجاد شد. در عرصه مبارزه با آفات گیاهی نیز بكارگیری شیوه های نوین مبارزه تلفیقی با این آفات ضمن كاهش 60 درصدی مصرف سم گامهای موثری در جهت كاهش جمعیت این آفات برداشته شده است. نكته مهم آنكه در سالهای اخیر از محل صرفه جویی هزار و 300 میلیارد ریال در مصرف سموم ضد آفات گیاهی بیش از دو هزار و 500 آزمایشگاهی تشخیص بیماریهای گیاهی و خدمات گیاهپزشكی در سراسر كشور توسط دانش آموختگان كشاورزی ایجاد شده است. اجرای این طرح علاوه بر كاهش خطرات مصرف بی رویه سهم در عرصه كشاورزی باعث توسعه اشتغالزایی و افزایش دسترسی كشاورزان به انواع خدمات علمی و فنی شده و به تحقق برنامه های وزارت جهاد كشاورزی برای تولید محصولات سالم و عاری از بقایای سم و كود و موسوم به محصولات ارگانیك كمك می كند. وزارت جهاد كشاورزی مسئولیت صیانت بیش از 100 میلیون هكتار از جنگلها و مراتع و بیابانهای ایران به عنوان یكی از بزرگترین سرمایه های ملی كشور را بر عهده دارد. در این راستا طرحهای بزرگ و پرهزینه ای چون خروج دام از جنگلها، ایجاد تعادل در چرای دامها در مراتع و جلوگیری از پیشروی بیابانها از طریق تثبیت شنهای روان و كاشت درختان و گیاهان علوفه ای مقاوم به خشكی و شوری و مهار نزولات آسمانی به مورد اجرا گذاشته شده اند. مشاركت سازمان جنگلها و مراتع و آبخیزداری وزارت جهاد كشاورزی در اجرای طرحهای بزرگی چون احداث باغات در اراضی شیبدار توسط معاونت تولیدات گیاهی در همین راستا انجام می گیرد. پیش بینی می شود طی پنج سال آینده حداقل یك میلیون هكتار از این اراضی به باغات مثمر و غیرمثمر از جمله باغهای زیتون، پسته، بادام و انگور تبدیل شوند. این اقدام علاوه بر افزایش سطح باغات در كشور نقش به سزایی در جلوگیری از فرسایش خاك و بروز سیلهای مخرب در مناطق سیلخیر خواهد داشت. علاوه بر اینها با اجرای طرح جامع آبخیزداری توسط سازمان جنگلها و مراتع و آبخیزداری وزارت جهاد كشاورزی پیش بینی می شود طی سالهای آینده حداقل 600 طرح بزرگ آبخیزداری در وسعت دهها میلیون هكتار در نقاط مختلف كشور با هزینه نزدیك به 10 هزار میلیارد ریال به مورد اجرا گذاشته شود. با اجرای این طرح بزرگ ملی توقع می رود هرساله میلیاردها مترمكعب آب حاصل از بارندگی برای مصارف كشاورزی و آب شرب شهرها در سفرهای زیر زمینی ذخیره شود. رسیدگی به امور عشایر و روستاییان یكی از كلیدیترین و در عین حال گسترده ترین فعالیتهای وزارت جهاد كشاورزی است. جمعیتهای عشایری و روستایی به عنوان قطبهای تولید محصولات كشاورزی تحت پوشش سازمانهای تعاون روستایی و امور عشایری قرار دارند. سازمان مركزی تعاون روستایی با تحت پوشش قرار دادن بیش از شش هزار شركت تعاونی روستایی نقش كلیدی را در توزیع نهاده ها و خدمات كشاورزی و خریداری محصولات كشاورزی كشاورزان بر عهده دارد. مراكز تحت پوشش این سازمان هرساله میلیونها تن كود و بذر، نهال و دیگر نهاده های كشاورزی را بین بیش از چهار میلیون بهره بردار كشاورزی توزیع و میلیونها تن محصولات كشاورزی تولید شده توسط بهره برداران را به صورتهای تصمینی و توافقی خریداری می کند. این سازمان از طریق نقش كلیدی خود را به عنوان پل ارتباطی بین كشاورزان و وزارت جهاد كشاورزی ایفا می کند و نقش بسیار موثری در ساماندهی فعالیتهای كشاورزی در سراسر كشور دارد. سازمان امور عشایری نیز با تحت پوشش قرار دادن میلیونها تن از عشایر كشور وظیفه اصلی ساماندهی فعالیتهای این قشر اصیل و زحمتكش را برعهده دارد. اجرای طرحهای بزرگی چون صیانت از مسیرهای كوچ عشایر و تامین شرایط لازم برای اسكان آنها در مناطق ییلاقی و قشلاقی، تامین نیازهای اساسی همچون سوخت فسیلی و امكانات بهداشتی برای عشایر كشور از جمله اقدامات اساسی این سازمان است. سازمان امور عشایری حتی مسئولان تهیه آب و علوفه یارانه دار و خریداری دامهای مازاد عشایر در شرایط ویژه مانند خشكسالی را با كمك دیگر واحدهای ذیربط همچون شركت پشتیبانی امور دام بر عهده می گیرد و از این طریق توانسته است خود را به عنوان یك پشتوانه مستحكم و قابل اتكا برای جمعیت عشایر كشور كه در سراسر ایران زمین پراكنده هستند و بیش از 25 درصد گوشت قرمز كشور را تولید می كنند، مطرح كند. اهم فعالیتهای تولیدی بخش كشاورزی طی 30 سال (1386 - 1356) نگارش رویدادهای اجتماعی از ضروریات هر دوره تاریخی است تا امكان قضاوت صحیح و متقن برای آیندگان میسر شود. از این رو ضبط رخدادها و ثبت توفیقات الهی در سیر رشد و اعتلای بخش كشاورزی یكی از الزامات مهم است كه وزارت جهاد كشاورزی نیز به لحاظ احساس مسئولیت شرعی و قانونی و برای تحقق هدف و اجرای صحیح وظایف مصوب و مقرر خود در این حركت مشاركت می کند. وزارت جهاد كشاورزی بر اساس آمارهای موجود نشان داده كه در گستره توسعه ملی روندی رو به رشد ایجاد کرده و در واقع با تهیه و تنظیم برنامه های بلندمدت، میان مدت، كوتاه مدت و همچنین اعمال سیاستهای توسعه، امكان هدایت كشور را به سوی كشاورزی پایدار به عنوان یكی از بخشهای مهم اقتصادی كشور فراهم کرده است. در سالهای اولیه نظام جمهوری اسلامی ایران علاوه بر تحمل شرایط ایجاد شده ناشی از دوران جنگ تحمیلی، كشاورزی از خسارت ناشی از بلایای طبیعی نیز مصون کند. چناچه در سال زراعی 75 - 74 و حتی 76 - 75 شاهد بدترین خشكسالیها در كشور بودیم كه طی 50 سال اخیر بی سابقه بوده است. به طور كلی افزایش محصولات كشاورزی از مهمترین عوامل تامین و بهبود امنیت غذایی است و خوشبختانه با اقدامات انجام شده بیش از 85 درصد نیاز مواد غذایی از تولید داخلی بخش تامین می شود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی با هدفهای اصولی مانند: بالابردن سطح تولید محصولات كشاورزی، افزایش سهم تولید داخلی در كل مصرف مواد غذایی، نیل به خودكفایی نسبی در مورد محصولات اساسی كشاورزی، تقویت و توسعه زیربناهای تولیدی و استفاده بهینه از منابع و ذخایر، بهره برداری اصولی از منابع طبیعی تجدیدشونده، افزایش درآمد سرانه شاغلان بخش كشاورزی و... گامهای موثری در راه رشد و توسعه این بخش برداشته شده است و امروز آثار اینگونه اقدامات در روند رشد و توسعه بخش كشاورزی مشهود است. به طوری كه در حال حاضر بیش از یك چهارم تولید ناخالص داخلی، یك چهارم اشتغال، بیش از چهارم پنجم نیازهای غذایی، یك سوم صادرات غیرنفتی و حدود 9/0 از نیاز صنایع به محصولات كشاورزی توسعه این بخش تامین می شود و این بخش برغم چندین دهه سیاست صنعتی و تقویت سایر بخشهای اقتصادی، همچنان با قدرت به حیات خود ادامه داده است. رشد بخش كشاورزی این گزارش درباره رشد بخش كشاورزی آورده است: در برنامه اول توسعه، هدفهای این بخش به نحو موفقیت آمیزی تامین شد به طوری كه در سالهای 72 - 1368 متوسط رشد سالانه عملكرد بخش 95/5 درصد در مقابل 01/6 درصد رشد پیش بینی شده در برنامه بوده، سهم بخش كشاورزی از تولید ناخالص داخلی به طور متوسط در برنامه اول و در سالهای 74 - 1373 حدود 26 درصد بود. تولید سرانه بخش كشاورزی (نسبت ارزش افزوده بخش به كل جمعیت كشور) از حدود 2/47 هزار ریال در سال 1356 به 4/50 هزار ریال در نخستین سال برنامه اول و 2/58 هزار ریال در پایان این برنامه (قیمتهای ثابت 61) افزایش پیدا كرد. در برنامه دوم توسعه یعنی در سالهای 78 - 1374 بررسی عملكرد شاخصهای مهم اقتصادی نشان می دهد كه تولید ناخالص داخلی كشور از رقم 13280 میلیارد ریال به رقم 15 هزار و 445 میلیارد ریال افزایش یافته به عبارتی متوسط رشد سالانه تولید ناخالص داخلی در این مقطع 8/3 درصد است. ارزش افزوده بخش كشاورزی با رشد مداوم از رقم 5/3605 میلیارد ریال در سال 1373 به رقم 6/4333 میلیارد ریال در سال 1377 افزایش یافته است. متوسط رشد سالانه تولید ناخالص بخش كشاورزی با توجه به ارقام فوق 7/4 درصد میباشد و سهم بخش كشاورزی در تولید ناخالص داخلی حدود 27 درصد است. تولید سرانه بخش كشاورزی نسبت به كل جمعیت كشور از رقم 62 هزار ریال به 70 هزار ریال (در سال 1377) با متوسط رشد سالانه سه درصد افزایش یافته. با توجه به بررسی دیگر شاخصها میتوان گفت كه در برنامه اول و دوم علاوه بر این كه بازدهی نیروی كار در بخش كشاورزی رو به رشد بوده با افزایش تولید سرانه نقش تولید بخش كشاورزی در تامین نیازهای غذایی و مواد خام صنایع وابسته نیز گسترش یافته است. در برنامه سوم توسعه (1383 - 1379) تولید ناخالص داخلی به قیمتهای ثابت 1376، در سال 1379 بالغ بر 320 هزار و 69 میلیارد ریال بوده و در سال 1383 به حدود 397 هزار و 304 میلیارد ریال افزایش یافته میانگین رشد سالانه تولید ناخالص داخلی در برنامه سوم حدود 4/5 درصد بوده است. بخش كشاورزی در طول برنامه سوم از رشدی معادل 2/2 درصد و سهمی معادل 7/13 درصد از تولید ناخالص داخلی برخوردار بوده بدین ترتیب 3/0 درصد از 8/4 درصد رشد اقتصادی سال 1383 به وسیله این بخش تامین شده است. متوسط رشد سالانه این بخش در برنامه 3/4 درصد بوده كه با توجه به میانگین سهم آن در تولید ناخالص داخلی و رشد ارزش افزوده آن در برنامه حدود 6/0 درصد از 4/5 درصد متوسط رشد سالانه اقتصاد را در اختیار داشته است. میانگین رشد سالانه تولید ناخالص داخلی در برنامه سوم (83-1379) حدود 5/5 درصد بوده است. در سال اول برنامه چهارم توسعه (1384) تولید ناخالص داخلی به قیمتهای ثابت 1376 در سال 1384 به حدود 419 هزار و 705 میلیارد ریال رسید در این سال نرخ رشد اقتصادی از 8/4 درصد در سال 1383 به 4/5 درصد افزایش یافت رشد اقتصادی 4/5 درصدی و رشد اقتصادی بدون نفت شش درصدی در سال 1384 كه در این بخش كشاورزی، ساختمان و خدمات در مقایسه با سال قبل سهم بسزایی داشتند. در سال مذكور ارزش افزوده ایجاد شده در گروههای صنایع و معادن، كشاورزی و خدمات به ترتیب 7/6، 1/7 و 6/5 درصد و گروه نفت با 6/0 درصد رشد همراه بود. بر اساس آمار منتشره بانك مركزی ارزش افزوده بخش كشاورزی در سال 1384 به 58381 میلیاردریال به قیمتهای ثابت 1376 رسید كه نسبت به سال قبل رشد 1/7 درصد را نشان می دهد و سهم این بخش از تولید، ناخالص داخلی برابر 9/13 درصد بوده است. همچنین سهم بخش كشاورزی در تامین رشد اقتصاد كشور 75/0 واحد درصد از 4/5 درصد رشد اقتصادی 1384 است. این گزارش درباره زراعت می افزاید: خودكفایی در تولید محصولات اساسی زراعی همواره یكی از جهت گیریهای اصلی توسعه بخش كشاورزی در راستای ارتقای امنیت غذایی است. تولید محصولات زراعی در سالهای اخیر با وجود كاهش سطح زیركشت بعضی محصولات، دارای عملكردی با روند افزایشی بوده است، به دلیل بروز خشكسالیهای متمادی طی چند سال اخیر تولیدات زراعی دستخوش تغییرات زیادی شده است. البته وزارت جهاد كشاورزی در زمینه افزایش تولید و راندمان محصولات اساسی كشاورزی طرحهای مختلفی را به طور مستمر و گسترده اجرا نمود از جمله طرح محوری گندم، برنج و همچنین طرح خودكفایی گندم در سالهای اخیر از طرحهای اساسی و قابل توجه در حوزه زراعت بوده كه موفقیتهای چشمگیری نیز به دنبال داشته است با توجه به جدول ذیل شاهد سیر صعودی تولیدات زراعی و درصد رشد آن طی 30 سال گذشته می شویم و در نهایت ملاحظه می شود كه كل تولیدات زراعی از رقم 19 هزار و 500 تن در سال 1356 به 73 هزار و 221 تن در سال 1386 رسیده و درصد رشد برابر 5/4 را مشاهده می كنیم. البته این رشد درخصوص محصولات استراتژیك و اساسی مانند گندم، جو، شلتوك نیز صادق است. و طی 30 سال گذشته شاهد افزایش تولید حدود 54 میلیون تن محصولات زراعی هستیم. باغبانی از دیگر زیربخشهای کشاورزی است که گفته می شود: كشور ایران با داشتن تنوع اقلیمی قابل ملاحظه بستر تولید طیف وسیعی از محصولات باغی گرمسیری، نیمه گرمسیری و سردسیری است. امكانات و تواناییهای بالقوه جهت توسعه كمی و كیفی محصولات باغی به همراه بسترسازیهای مناسبی كه در این راستا پیشبینی شده است كشور ایران را در آینده نه چندان دور به عنوان یكی از مهمترین صادركنندگان محصولات باغی و فرآوردههای آن در خاورمیانه تبدیل خواهد کرد. بر اساس ارقام موجود با وجود بروز خشكسالی در بیشتر مناطق كشور، سطح زیركشت باغها همواره سیر صعودی نشان داده و تولید و عملكرد در واحد نیز افزایش داشته است. این در حالی است كه اجرای طرحهای مختلف در جهت توسعه و اصلاح باغهای موجود گامی در زمینه توسعه كشاورزی برداشته است به طوری كه با به زیركشت در آوردن سطح وسیعی از اراضی مستعد كشور برای تولید زیتون و انجام اقدامات به زراعی و به نژادی این محصول سطح زیركشت آن از چهار هزار و 800 هكتار در سال 1356 به حدودی 130 هزار هكتار در سال 1386 رسیده است. از دیگر فعالیتهای چشمگیر در حوزه باغبانی می توان به افزایش سطح زیركشت پسته و اصلاح و بهبود وضعیت باغهای درجه دو و سه این محصول به منظور ساماندهی باغهای موجود و افزایش صادرات آن کرد.این گزارش درباره دام و طیور آورده است: وزارت جهاد كشاورزی در زمینه تولیدات دام و طیور با بهره گیری از ظرفیتهای موجود در بخش زراعت و مرتع برای رسیدن به خودكفایی كشور گام برمی دارد. این زیربخش با دارا بودن طیف وسیعی از تولیدات كه در ردیف اصلیترین فرآورده های غذایی مورد نیاز است از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است و محصولات دامی با تلاش پیوسته دامداریهای صنعتی، عشایری و روستایی تولید می شود. بخش اعظم تولید مرغ و تخم مرغ را نیز مرغداریهای صنعتی تامین می کنند. بر پایه سیاستگذاریهای انجام شده كشور، برای رسیدن به خودكفایی در این بخش از یك سو با افزایش كشت محصولات مختلف مورد استفاده در خوراك دام و طیور و از سوی دیگر با جذب سرمایه برای احداث دامداری و مرغداریهای صنعتی، زمینه های رشد تولیدات دامی مهیا شده است به شكلی كه در بخش طیور گوشتی و تخمگذار تمامی نهاده های مورد نیاز و بخشهای هرم تولید در داخل كشور به وجود آمده و در بخش دام نیز به افزایش قابل توجهی در تولید گوشت قرمز دست یافته ایم.شیلات: یكی از مهمترین زمینه های فعالیت وزارت جهاد كشاورزی، برای تامین نیازهای اساسی تغذیه مردم، پرورش و صید آبزیان است. با توجه به تنوع ذخایر ژنتیكی آبزیان، شرایط خوب اقلیمی و وجود زمینههای وسیع دریایی كشور، حجم تولیدات این زیربخش در سالهای 1360 الی 1386مطابق جدول 4 است كه از رشد قابل توجهی برخوردار بوده است. با توجه به سرمایه گذاریهای انجام شده در زمینه افزایش راندمان تولید در واحد سطح، افزایش درآمد تولیدكنندگان، جذب سرمایه و ایجاد اشتغال در زیربخش شیلات فعالیتهای متناسبی صورت گرفته است. به طوری كه علاوه بر تامین نیاز داخلی، در زمینه صادرات فرآورده های شیلات از جمله خاویار، خرچنگ، میگو، ماهیهای زینتی زنده، ماهیهای پهن و... نیز گامهای مهمی برداشته شده است. بر اساس ارقام موجود میزان تولید آبزیان از 50 هزار تن در سال 1356 به رقم 563 هزار تن در سال 1386رسیده است كه این رشد نه تنها از راه افزایش ظرفیت ناوگانهای صیادی بلكه با افزایش میزان تولید آبزیان پرورشی به دست آمده است. خبرگزاری ایانا-88/11/13
