صادق خلیلیان 50 ساله كه دكتری اقتصاد منابع طبیعی خود را از دانشگاه تربیت مدرس گرفته و علیرغم تكیه زدن بر پست وزارت هنوز رابطه خود را با دانشگاه و تدریس و كلاس همچون بسیاری از مدیران دیگر حفظ كرده شش ماهی است كه در حال تجربه حضور در بالاترین مقام اجرایی وزارتخانه ای است كه سه سال معاونت آن را در زمان اسكندری، این همكلاسی دوران دبیرستانیش بر عهده داشته. وزیر دولت دهم كه انتقال دفتر كارش از ساختمان شیشه ای وزارت جهاد كشاورزی به ساختمان قبلی وزارت جهاد در خیابان طالقانی را به عنوان نماد و مطلع اصلاح الگوی مصرف در وزارت و برنامههای خود میداند درخواستمان را برای مصاحبه پذیرفت و علیرغم برنامهریزی قبلی در دفتر بلوار كشاورز میزبان شد.خلیلیان طی این شش ماه در تمام سخنرانیها و مصاحبههای خود بر اصلاح زیرساخت كشاورزی،تنظیم بازار و كنترل تعرفههای واردات تاكید كرده.وزیر جهادكشاورزی دولت دهم تنها فعالیت عملیش در عرصه كشاورزی ، كاشت حبوبات در دوران دانشجویی بوده كه آنهم خانواده نوش جان كردند.صادق خلیلیان در طول یك ساعت و نیم مصاحبه خود با ما از سوالهای جزئی و حساس با كلیگویی گذشت و با دقت و شور و هیجان سوالات كلان و علمی را پاسخ گفت .حاصل این گفت و گو، متنی است كه در ذیل می خوانید. *صادرات 3میلیارد دلار محصولات كشاورزی فارس: با توجه به اینكه براساس آمار اعلام شده از ابتدای انقلاب تاكنون جمعیت كشور از 35 به 74 میلیون نفر یعنی دو برابر افزایش یافته، در حالی كه تولید كشاورزی از 25 میلیون تن به 100 میلیون تن یعنی 4 برابر شده، آیا جمعیت ایران پرخور و یا اسرافكننده شدهاند كه با این همه افزایش تولید، در بسیاری موارد مشكل گرانی محصولات كشاورزی نیز واردات محصول به چشم میخورد؟ خلیلیان: متغیرهای اقتصادی باید روابطی را كه میخواهیم بررسی كند، از ابعاد مختلف مورد توجه قرار گیرد و این كه میگوییم تولیدات كشاورزی به 100 میلیون تن افزایش یافته باید دید كه صادرات غیر نفتی در بخش كشاورزی چقدر افزایش یافته است، سال گذشته صادرات غیر نفتی در بخش كشاورزی با احتساب صنایع فرآوری مواد غذایی به مرز 3.5 میلیارد دلار رسید، در حالی كه اول انقلاب اسلامی چنین وضعی وجود نداشت. از طرفی وضع درآمد سرانه افزایش پیدا كرده و این متغیر بر روی تقاضا تأثیر دارد كه بعد از 30 سال حداقل دو برابر شده و این افزایش درآمد بر تقاضای محصولات كشاروزی اثر گذاشته است، مجموعه این عوامل باعث میشود بخش كشاورزی در شرایط فعلی حداقل نیاز به 100 میلیون تن محصول كشاورزی داشته باشد كه بخشی از آن برای پاسخگویی به تقاضای افزایش یافته اختصاص پیدا كند. بخشی نیز در صادرات محصولات كشاورزی استفاده خواهد شد. از طرفی صنایع كشور در ابتدای انقلاب اسلامی چقدر توسعه پیدا كرد و چقدر نیاز مصرف صنایع از تولید داخل تأمین میشد. عمده صنایع مرتبط با بخش كشاورزی به فرآوری محصول میپردازد و بعد از انقلاب جهش بیسابقهای در این صنایع ایجاد شده كه بخشی از تولید كشاورزی را به خود جذب كند.با توجه به اینكه صنایع بخش كشاورزی جهش بی سابقهای پیدا كردهاند بخشی از افزایش تولید جذب صنعت میشود و بخشی نیز صادرات انجام میگیرد، به عنوان مثال در بخش گوشت مرغ و تخممرغ قبل از انقلاب از خارج وارد میشد، حتی اوایل انقلاب برای پاسخ دادن به كوپنهای مرغ مردم گوشت یخزده و وارداتی، پنیر دانماركی و مرغ خارجی عرضه میشد، در حالی كه الان صادركننده مرغ و تخممرغ هستیم و نیازی به واردات گوشت قرمز به حداقل ممكن كاهش پیدا كرده است.در غلات قبل از انقلاب واردكننده مطلق بودیم، الان واردات در مجموع كاهش یافته است.
فارس: سرانه تولید بسیاری از محصولات كشاورزی از جمله مرغ بالاتر از نیاز كشور است به گونهای كه 22 كیلوگرم سرانه تولید مرغ واقعا كمبودی احساس نمیشود، اما همیشه در بخش بازار و قیمت مردم دچار مشكل هستند، علت این چیست؟
خلیلیان: واقعیت این است كه هزینههای تولید در بخش كشاورزی افزایش پیدا كرده به دلیل اینكه تورم عمومی در كشور وجود دارد و نرخ دستمزدها هر سال در كشور افزایش یافته و در طول 20 سال گذشته نیز این روند افزایش هزینه و دستمزد را شاهد بودهایم، در عین حال با افزایش تولید از حالت واردكننده گوشت مرغ به صادركنندگی آن رسیدیم، افزایش قیمت نیز یكی از دلایل آن افزایش سطح عمومی قیمتهاست كه خدمات و نهادهها را نیز شامل شده و در 20 سال گذشته مرتب افزایش یافته است، در عین حال مشكل مرغ نوسان قیمت است و گرانی نیست و یك مدت به شدت قیمت افت میكند كه تولیدكننده دچار زیان میشود و گاهی نیز برعكس قیمت به قدری بالا میرود كه مصرفكننده اعتراض میكند و این در واقع نوسان قیمت گوشت مرغ است و بازار مرغ حتما باید به نقطه تعادل برسد كه وقتی از این حالت خارج شود، اگر قیمت كاسته شود تولیدكننده جوجهریزی برای دوره بعدی از انجام نمیدهد كه نتیجه آن باعث كاهش تولید مرغ در دوره بعدی و بعد شاهد افزایش قیمت مرغ میشویم، خوشبختانه در چند سال گذشته وزارت جهاد كشاورزی در زمینه تنظیم بازار گوشت مرغ و قرمز به طور نسبی موفق عمل كرده و اجازه نداده دامنه قیمت به شدت افزایش پیدا كند. راهحل ساده این است زمانی كه تولید مازاد وجود دارد، ذخیرهسازی شود كه قیمت افت نكند و زمانی كه قیمت در حال افزایش است، ذخایر مازاد وارد بازار شده تا قیمت متعادل شود، در آن دامنه قیمت میتوان نرخ مرغ را تنظیم كرد و از نوسان جلوگیری شود.
فارس: در تخممرغ صادرات وجود دارد اما ظاهراً هنوز صادرات مرغ انجام نشده است. خلیلیان: صادرات مرغ نیز انجام شده اما در حال حاضر آمار دقیق آن را در اختیار ندارم.
*هیچ اختلافی با وزارت بازرگانی نداریم
فارس: یكی از ایرادهایی كه به سیاست وزارت جهاد كشاورزی گرفته میشود، نداشتن الگوی مناسب كشت است كه به قول معروف یك سال سیبزمینی افزایش و پیاز كاهش و سال بعد برعكس عمل میشود این مسئله باعث گرانی سیبزمینی و پیاز در سالهای متوالی میشود، صادركننده گلایه دارد كه برنامه و میزان تولید هر محصول مشخص نیست و نمیتوان برای صادرات برنامهریزی كرد، چگونه میتوان این مسئله را حل كرد؟
خلیلیان: هر كس در محدوده كار خودش باید برنامهریزی كند. صادركننده باید برنامه مشخص برای صادرات داشته باشد، بخش خصوصی كار خود را و دولتی هم وظایف خود را انجام دهد كه هر كدام پاسخگوی كارهای خود باشند، در كشور ما رسم شده افراد مسئولیتها را از دیگران میخواهند. وضع تولید محصولات كشاورزی در چارچوب برنامه انجام میشود، طرحها پیاده شده و تولید روال خود را انجام میدهد، اما ویژگی بخش كشاورزی ریسكپذیری آن در مقابل شرایط آب و هوا و آفات و بیماریها است، اگر مثل دو سال قبل خشكسالی شدیدی رخ دهدبر روی تولید تأثیر میتواند داشته باشد. بخش صادرات هم باید بر اساس برنامه خود اقدام كند، اما آن هم متأثر از شرایط ریسكپذیر است. در مورد واردات و صادرات قانون برنامه چهارم خیلی شفاف است و كسی جلوی صادرات را نمیتواند بگیرد. صادركننده میتواند محصول را هر زمانی بخرد و بازاریابی انجام گیرد و طبق همان برنامه چهارم صادر كند و اگر كمبودی نیز مواجه شد واردكننده میتواند در فصل دیگرغیر از فصل تولید به واردات محصول اقدام كند، بنابراین هم صادركننده و هم واردكننده میتوانند به خوبی برنامههای خود را انجام دهند. دولت نیز وظیفه تنظیم بازار داخل را برعهده دارد كه وزارت جهاد كشاورزی و بازرگانی با هماهنگی كامل این وظیفه را انجام میدهد.
فارس: یكی از ایرادهای وارده به بخش كشاورزی اتفاقا همین بحثی است كه گفته میشود بین وزارت جهاد كشاورزی و بازرگانی هماهنگی وجود ندارد شاهد مثال آن نیز كاهش تعرفه واردات مركبات و میوه از 30 درصد به 4 درصد حقوق ورودی قانونی است كه در حالی كه خود شما قبلا صحبت از وضع تعرفه موثر و قابل رقابت بودن تولید داخل با محصولات خارجی داشتهاید. خلیلیان: ما هم میگوییم باید تعرفه واردات محصولات كشاورزی فصلی باشد و وزارت جهاد كشاورزی و بازرگانی قبول كردند، در این مورد اتفاق نظر حاصل شده كه در این زمینه واردات كشاورزی مدیریت شود، تا به تولید داخل لطمه وارد نكند و بین وزارت جهاد كشاورزی و وزارت بازرگانی اتفاق نظر است. البته ممكن است در برخی جزئیات یا محصول خاصی در كشور برای اینكه تنظیم بازار انجام شود، بین طرحهای مختلف اختلاف نظر كارشناسی وجود داشته باشد، همچنین اختلاف نظر بین بخش خصوصی و دولتی كه آن هم اختلاف نظر كارشناسی است كه باید در فضای كارشناسی پیگیری شود. در 6 ماه گذشته كه بنده وزیر جهاد بودهام بین ما به عنوان وزارت جهاد كشاورزی و وزارت بازرگانی هیچ اختلافی وجود ندارد آنچه بین بخش خصوصی و دولتی از نظر اختلاف نظر وجود دارد، البته در بسیاری از موارد بخش های خصوصی با هم اختلاف نظر دارند كه كسی كه تولیدكننده است یا ذخیرهكننده میوه و مركبات است با واردكننده میوه اختلاف نظر دارد.
فارس: حذف تعرفه واردات میوه و مركبات به طور یك شبه باعث بیانگیزگی سرمایهگذاران كشور برای ذخیرهسازی میوه و مركبات داخل برای شب عید میكند، آیا برنامه مشخصی در این زمینه وجود ندارد؟ زیرا دولت یك روز اعلام میكند تعرفه واردات 30 درصد و هفته بعد آن را یكباره حذف میكند.
خلیلیان: باید تعرفهها برای یك سال مشخص شود و به صورت فصلی نیز تعیین شود كه از قبل به اطلاع همه رسانده شده و ذخیرهكننده، واردكننده، كشاورز و صادركننده از برنامه تعرفه واردات میوه خبر داشته باشند. اگر طبق این برنامه انجام شود هم تولید كننده و هم سرمایهگذار برای ذخیره میوه و هم واردكننده میوه تكلیف خود را میداند، نظرما این است كه زمانی كه محصول داخل وارد بازار میشود تعرفهها باید به گونهای تنظیم شود كه به تولید داخل لطمه نخورد، اما زمانی كه نیاز وجود دارد و تولید داخل جواب تقاضا را نمیدهد، در حد نیاز محصول وارد كشور شود، این اصول كلی حاكم بر دیدگاه ماست و در خصوص وارداتی كه در حد نیاز باشد و به تولید داخل لطمه نخورد را میپذیریم.
فارس: یكی از چالشهای بخش كشاورزی این است كه وزارت جهاد خود را متولی تولید كشاورزی میداند، در حالی كه مهمترین منبع تولید یعنی آب در اختیار وزارت نیرو است و چگونه میتوان با این مدیریت پراكنده اهدافی مانند خودكفایی و افزایش چند برابر تولید كشاورزی را محقق كرد. خلیلیان: بخش كشاورزی با گستردگی خود با چند وزارتخانه از جمله نیرو، بازرگانی،صنایع و معادن، تعاون، مسكن و شهرسازی ارتباطاتی دارد كه به عنوان مثال به وزارت مسكن در ارتباط با زمین برای ساخت مسكن شهری، با وزارت تعاون در زمینه تعاونیهای تولید كشاورزی و با وزارت نیرو در زمینه آب ارتباط دارد.
طبیعی است در این حیطه گسترده نوع هماهنگی بین دستگاهها خیلی مهم است، در بحث آب ، بخش كشاورزی به عنوان بزرگترین مصرفكننده علاقمند است آب در اختیار این بخش باشد كه دچار محدودیت نشود. برخی از محدودیتهایی وجود دارد كه ناشی از نوع طراحی پروژههای انجام شده در گذشته است. بعد از انقلاب سدهای زیادی ساخته شده، ولی متناسب با آن كانالهای آبیاری احداث نشده است. حدود 2.5 میلیون هكتار اراضی پایاب سدهای ساخته شده قرار دارد كه آب پشت سد میتواند آن اراضی را سیراب كند، اما چون كانال آبیاری و زهكشی ایجاد نشده از این پتانسیل سرمایهگذاری نتوانستهایم استفاده كنیم.
در جلسات با وزارت نیرو توافق خوبی به عمل آمده و هماهنگ شد كه كانالهای آبیاری و زهكشی با سرعت بیشتری احداث شود و این كار توسط وزارت جهاد كشاورزی و نیرو انجام شود و دولت نیز تكلیف كرده هر دو وزارتخانه در جهت احداث كانالهای آبیاری با سرعت بیشتر اقدام كنند و باعث تولید كشاورزی و اشتغالزایی در مناطق كشور شود.
در قسمتهای دیگر نیز مسائل دیگر مانند برداشت آب زیرزمینی در دشتهای ممنوعه و با محدودیت آبی محدودیتی وجود دارد كه قرار شد چاه های مختلف آب كشاورزی ساماندهی شده و برخی چاهها تجمیع شده و چاههایی كه مجوز ندارند، با تجمیع آنها وزارت نیرو برخی مجوزهایی برای برداشت آب صادر كند به شرط اینكه بیلان برداشت آب سفرههای زیرزمینی تأثیر منفی نگذارد. از طرف دیگر باید برای تغذیه آب سفرههای زیرزمینی طرحهایی اجرا كنیم كه وظیفه دولت تنها دادن مجوز برای برداشت آب زیرزمینی نیست، طرحهایی در دست اقدام است كه ما در وزارت نیرو با كمك یكدیگر میزان تغذیه آبهای زیرزمینی افزایش یابد و در عین حال با طرحهای آبیاری تحت فشار، مصرف بهینه آب كشاورزی و كمك به برداشت آب به صورت بهینه انجام شود. مجموعه هماهنگی ما را به سمتی میبرد كه از آب به بهترین شكل ممكن استفاده كنیم و بهرهوری آب را افزایش دهیم، ظرفیت سرمایه گذاری سدها مورد استفاده قرار گیرد و فشار بر سفرههای زیرزمینی نیاید.
فارس: گفته میشود اختلاف بین آمار وزارت جهاد كشاورزی و وزارت بازرگانی باعث شده میزان مصرف برخی از محصولات مانند شكر و برنج به صورت مصنوعی بالا ذكر شود و واردكنندگان و دلالان از آن در جهت واردات بیشتر سوء استفاده كنند. بالاخره این آمار چگونه سر و سامان پیدا میكند. خلیلیان: باید به توافق آمار مصرف و تولید برسیم، وظیفه اصلی وزارت جهاد كشاورزی تولید است برای پاسخ به نیاز كشور و این نیاز توسط وزارت بازرگانی اعلام میشود اگر در این مسیر گام برداریم و این تفكیك را بپذیریم اختلاف نظرها حل میشود.
*ناگزیر از هدفمند كردن یارانه هاییم
فارس: یكی از طرحهای مهم دولت هدفمندی یارانهها است كه بخش كشاورزی نیز از مصرفكنندههای عمده یارانه است، حال با توجه به اینكه كشاورزی كشور خرد و پراكنده و كشاورزان از سواد بالایی برخوردار نیستند چگونه میتوان در روند هدفمندی یارانهها تولید آنها را حمایت كرد و آیا آنها میتوانند بدون یارانه نیز به تولید بپردازند. خلیلیان: اول روی یك مبحث باید تفاهم شود كه ایا هدفمندی یارانهها ضرورت دارد كه همه افراد روی ضرورت آن اتفاق نظر دارند كه این كار باید انجام شود و در شرایط فعلی یارانهها به صورت غیر ضابطهمند و توسط 3 دهك بالای درآمدی عمده یارانه مصرف میشود كه این یك نقص است و دولت را از هدف اصلی هدفمندی پرداخت یارانهها دور كرده است. بنابراین یارانه یعنی كمك جبرانی به كسانی كه قدرت خرید ندارند باید پرداخت شود و طبقات پایین جامعه و نیز تولیدكنندگان باید مورد حمایت قرار گیرند.هدفمندی یارانهها در برنامه سوم توسعه نیز تكلیف دولتها بود كه باید انجام میدادند ولی این كار انجام نشد و در حال حاضر نیز هر چه زمان بگذرد و یارانهها هدفمند نشود هم اجرای آن سختتر میشود و هم لطمه زیادی به كشور وارد میشود. از اجرای برنامههای توسعه جهت پیشرفت به خوبی استفاده نشد ، این كار باید حتما انجام شود. وقتی اتفاق نظر در زمینه لزوم هدفمندی وجود دارد حال باید روی راههای اجرای آن به توافق رسید كه بهترین شكل متصور در آن به اجرا گذاشته شود. در قانون هدفمندی یارانهها بخشی از منابع حاصل از اجرای قانون در حد 30 درصد برای حمایت از تولید، 50 درصد برای پرداخت یارانه نقدی و 20 درصد برای كمك به بودجه خانوار در نظر گرفته میشود كه با این كار آثار منفی ناشی از اجرای قانون هدفمندی یارانهها از طریق پرداخت جبرانی انجام میشود و این پرداختها برای دولت، تولیدكننده و مصرفكننده پیش بینی شده است، اگر قانون به درستی اجرا شود و پرداختها طبق روال انجام شود هم مصرفكننده از اجرای قانون بهرهمند میشود و هم تولیدكننده میتواند به گونهای برنامهریزی كند كه دچار كمترین مشكل ناشی از اجرای قانون هدفمندی شود. در بخش كشاورزی بستههای اجرایی و عملیاتی برای اجرای هدفمندی یارانهها توسط وزارت جهاد كشاورزی آماده كردیم كه شامل زیربخشهای دام و طیور و زراعت و باغبانی، بستههای عملیاتی تهیه شده كه پس از ارائه به دولت اشكالاتی بر آن وارد شده و در حال رفع اشكال هستیم.از محل منابع قانون هدفمندی در بخش تولید برای اجرای طرحهای زیربنایی بودجههایی اختصاص مییابد تا مصرف انرژی به صورت بهینه در واحدهای تولیدی انجام شود و آثار افزایش قیمت حاملهای انرژی را بتواند جبران كند.
فارس: در حال حاضر دامداران میگویند، یارانه این بخش نسبت به كشورهای اتحادیه اروپا بسیار پایین است به گونهای كه هر رأس گاو شیری در اتحادیه اروپا و كانادا سالانه حدود 800 تا900 یورو یارانه دریافت میكند، در حالی كه تولیدكننده بخش دام كشور چنین یارانهای دریافت نمیكند. آیا هدفمندی در بخش دام و طیور باید كاهش یابد یا به معنای افزایش هم خواهد بود؟ خلیلیان:ما نیز با شما در این زمینه موافقیم و باید حمایت از بخش دامداری انجام شود و حمایتهای كنونی سطح اندكی دارد كه باید حمایت بیشتری از تولید بشود و در دولتهای 20 سال گذشته حمایتهای مختلفی از تولیدكننده كشاورزی صورت گرفته، اما هنوز نسبت به آنچه كه باید باشد اندك است و بسیاری از محصولات كشاورزی با این وجود در بازارهای جهانی به فروش میرسد، در حالی كه محصولات ایرانی با محصولات خارجی با قیمتهای دامپینگ شده (شكسته شده) رقابت میكنند زیرا دولتهای خارجی به نوعی از تولیدكنندههای خود حمایت میكنند. آماری كه اشاره كردید برای حمایت از دامداران در اروپا و آمریكا از تحقیقی است كه در وزارت جهاد كشاورزی بدست آمده و سالانه 800 تا 900 یورو برای هر راس گاو یارانه پرداخت میشود و آن كشورها برای تولیدكنندگان خود حمایتهای خاصی قائل هستند.
بخش تولید نیز وظیفهای برعهده دارد كه با تمام توان تلاش میكند، تا نیاز كشور را تأمین نماید، حتی برای صادرات محصول در بازارهای جهانی بسیاری از رقبای خارج را از دور خارج میكند و یا قادر به رقابت با محصولات قیمت دامپینگی خارجی است و من موافق هستم كه جهت حمایت از تولید یارانه بیشتری پرداخت شود.
*800هزار هكتار زیر پوشش آبیاری تحت فشار
فارس: یكی از نكات قانون برنامه چهارم توسعه تأمین حداقل 25 درصد از رشد بخش كشاورزی از محل بهرهوری است و آیا با وجود اینكه برنامه چهارم توسعه به پایان رسیده اهداف دولت در بخش بهرهوری كشاورزی تحقق پیدا كرده و در صورت عدم تحقق مهمترین مشكل بهرهوری چگونه ارزیابی میشود؟ خلیلیان: هنوز برای آثار اجرای قانون برنامه چهارم توسعه نیازمند به زمان هستیم، درست است، در حال حاضر سال آخر برنامه چهارم است، اما ارزیابی رسمی سال آینده انجام میشود، البته در بخشهایی موفقیتی حاصل شده از جمله در توسعه آبیاری تحت فشار هر چند هدف برنامه چهارم محقق نشده ولی نسبت به گذشته سطح قابل توجهی از اراضی با سامانه آبیاری نوین مجهز شده است. تا قبل از برنامه چهارم حدود 500 هزار هكتار از اراضی كشاورزی زیر پوشش سامانههای آبیاری تحت فشار قرار گرفته بود در حالی كه الان 800 هزار هكتار زیر پوشش قرار گرفته كه نسبت به گذشته حركت رو به جلویی بوده اما كارهای قابل توجهی مورد نیاز است. تبعا برنامه چهارم در بخشهایی موفق بوده و برای ارزیابی دقیقتر باید منتظر باشیم، سال آینده آمار قطعی جمعآوری و ارزیابی دقیقی از اهداف تحقق یافته ارائه شود.
فارس: چه رابطهای بین افزایش بهرهوری بخش كشاورزی و اجرای هدفمندی یارانهها وجود دارد و بهرهوری چگونه میتواند آثار حذف یارانهها را به حداقل كاهش دهد؟ خلیلیان: همان گونه كه به درستی اشاره شد یك رابطه تنگاتنگ بین بهرهوری و هدفمندی یارانهها وجود دارد كه این دو لازم و ملزوم یكدیگرند، شرط موفقیت هدفمندی یارانهها در بخش كشاورزی و تولیدی افزایش بهرهوری در مصرف نهادهها و حاملهای انرژی است كه در غیر این صورت بدون افزایش بهرهوری اهداف هدفمندی كمتر محقق خواهد شد و بهرهوری نقش مهمی در این زمینه ایفا میكند.
فارس: یكی از معضلات بخش كشاورزی هدر روی آب و پایین بودن بهرهوری استفاده از آب است كه گفته میشود 60 درصد آب هدر میرود و بهرهوری آب در كشاورزی حدود40 درصد است. چگونه میتوان از آب به عنوان منبع كمیاب به صورت بهینه استفاده كرد؟ خلیلیان: بحث استفاده از آب كشاورزی مانند سایر بخش ها است كه ازدیاد مصرف در بخش آب خانگی و صنعتی نیز به چشم میخورد و هدرروی آب هم در بخش خانگی، صنعت و هم كشاورزی وجود دارد و پایین بودن بهرهوری آب كشاورزی ناشی از نوع آبیاری است نه اینكه گفته شود كشاورزان عمداً آب را هدر میدهند.
كانالهای آبیاری اغلب خاكی است و هم از نظر تبخیر و نفوذ آب در زمین ضریب قابل توجهی از آب از دست میرود و نوع آبیاری به صورت ثقلی (با استفاده از شیب زمین) و سنتی است و آب به این روش از دسترس خارج میشود و راه آن تغییر روش آبیاری و نیز ایجاد پوشش كانالهای انتقال آب و حركت به سمت كشت مكانیزه است. در مصرف آب اگر صرفهجویی صورت گیرد بهرهوری آب باید افزایش یابد.
فارس: در حال حاضر از هر متر مكعب آب كشاورزی چقدر محصول كشاورزی به دست میاید؟ خلیلیان: از هر متر مكعب آب حدود 900 گرم محصول به دست میآید كه قطعا باید بتوان آن را ظرف یك برنامه میان مدت پنج ساله به هزار و 200 گرم افزایش داد كه در این زمینه اجرای طرحهای سهگانه ، افزایش بهرهوری آبیاری و صرفهجویی اجرا كرد.
فارس:بخش كشاورزی با وجود اینكه سهم قابل توجهی از تولید ناخالص داخلی، صادرات غیر نفتی و اشتغال كشور را به خود اختصاص داده اما حدود 5 درصد سرمایهگذاری را جذب كرده است. چگونه میتوان سرمایههای جدید را به این بخش جذب كرد؟ خلیلیان: بخشی از این برمیگردد به بهبود فضای كسب و كار كشاورزی كه ایجاد زمینه جذب سرمایهگذاری در این بخش صورت گیرد. بودجهای كه دولت در حد مقدورات برای اجرای پروژههای زیربنایی كشاورزی اختصاص میدهد نیز سهم قابل توجهی دارد كه سرمایهها را جذب كند. تكلیف قانونی كه نظام بانكی كشور موظف است 25 درصد كل تسهیلات خود را به بخش كشاورزی اعطا كند، اما به طور متوسط 17 درصد از تسهیلات در این بخش جذب شده است. این مسائل در مجموع كمك میكند نرخ سرمایهگذاری در كشاورزی كمتر باشد. باید تلاش كنیم سهم كشاورزی از سرمایهگذاری ملی از حدود 4.5 تا 5 درصد كنونی به 9 درصد ارتقاء یابد كه در یك برنامه میان مدت تا پایان برنامه پنجم به آن اهداف برسیم.
فارس: وزارت جهاد كشاورزی همواره اعلام میكند مسئول تولید است و كاری به مسائل بعد از تولید ندارد در حالی كه ارزان بودن قیمت محصولات كشاورزی و عدم صرفه اقتصادی عاملی شده كه سرمایهگذاران رغبت كمتری به حضور در بخش كشاورزی پیدا كنند. در این زمینه چه برنامهای دارید؟ خلیلیان: حرف شما درست است مسائل قبل از تولید در زمان تولید و پس از تولید باید هماهنگ شود حتی صنایع فرآوری محصول در صادرات و بازاریابی برای كشورهای خارجی كمك میكند كه مشكل بخش كشاورزی برطرف شده و یكی از سیاستهای وزارت جهاد كشاورزی پیگیری امور در 4 سال آینده ، برنامهریزی در جهت تولید متناسب با بازار است برای امسال در تولید دو محصول سیبزمینی و پیاز كه همیشه مشكل وجود داشت برنامهریزی انجام شد. به استانها اعلام كردیم 5 استان كه دارای مزیت در تولید سیبزمینی و پیاز نیست از چرخه تولید خارج شده و متناسب توان تولید هر استان سهمیه تولید آن مشخص شود كه مدیران آن سازمان ملزم به رعایت این سهمیه هستند تا بازار در میانمدت تنظیم شود و مشكل نوسانات تار عنكبوتی در عرضه محصولات كشاورزی كاهش یابد و این قدم بسیار مهمی است كه به سمت الگوی كشت گام برداریم.
*رویش كشاورزی در برنامه پنجم فارس: یكی از ایرادهایی كه به وزارت جهاد كشاورزی گرفته میشود این است كه كشور با داشتن اقلیم متفاوت چهار فصل و توان تولید محصولات مختلف نمیتواند به موقع و با قیمت مناسب محصول خود را عرضه كند و در بسیاری از این محصولات مشكل گرانی مشاهده میشود. خلیلیان: استعداد تولید در كشور وجود دارد، ظرفیتهای استفاده نشده مانند آب پشت سدها نیز موجود است كه میتوان با احداث كانالهای فرعی از ظرفیت سرمایهگذاری قبلی ظرف دو تا چهار سال استفاده كنیم. بنابراین با توجه به ظرفیت و توان كشور در برنامه پنجم توسعه توجه خاصی به بخش كشاورزی شده و به عنوان بخشی كه مزیت اقتصاد كشور بر آن استوار است به كشاورزی توجه خاص شده است. در یك تحقیق دانشگاهی انجام شده نتیجهگیری شد اگر 10 درصد مجموع سرمایهگذاریها به سمت بخش تولیدی مانند صنعت و مسكن ، معدن و كشاورزی سوق پیدا كند باعث میشود رشد تولید ناخالص داخل با استفاده از منابع موجود حداقل 3درصد بیشتر شود و سالانه یك میلیون شغل علاوه بر وضع موجود ایجاد شود كه اهمیت قابل توجهی خواهد داشت. بنابراین با مورد توجه قرار دادن بخش تولیدی از جمله كشاورزی در برنامه پنجم از ظرفیت تولید به بهترین شكل استفاده میشود و مشكلاتی كه در اقتصاد با آن مواجه هستیم تا حد زیادی رفع خواهد شد. فارس: به عنوان وزیر جهاد كشاورزی در مورد احداث جاده از میان جنگل بینظیر ابر چه موضع روشنی اتخاذ می كنید؟
خلیلیان: فضاسازی رسانه بیش از آنچه كه واقعیت دارد وجود دارد و در عمل هنوز هیچ جادهای در منطقه جنگل ابر احداث نشده و مسیر تصویب پروژه و اجرای آن ابتدا از وزارت راه و ترابری باید نهایی شود سپس از سازمان محیط زیست مجوز گرفته تا به انجام بررسی توسط منابع طبیعی و سازمان جنگلها برسد كه در حال حاضر هیچ مرحله از مراحل یاد شده طی نشده است، بنابراین اظهار نظر وزارت جهاد كشاورزی یا منابع طبیعی در این خصوص فعلا موضوعیتی ندارد.
فارس:قبلا گفته بودید تا پایان سال بسیاری از مسولین و معاونین خود در وزارت جهاد كشاورزی را تغییر خواهید داد،هنوز بر سر تصمیم خود هستید؟ خلیلیان:تاكنون 2 نفر از معاونان جدید آقایان علیآبادی و سیدرحیم سجادی را منصوب كرده و به زودی دو نفر معان دیگر تغییر پیدا خواهند كرد.
در مورد رؤسای سازمانهای جهاد كشاورزی بررسی نهایی شده و سعی بر این است كه رؤسای سازمانهای قوی ابقا شده و آنهایی كه در ارزیابی ضعیف بودهاند، جانشینان قوی برای آنها منصوب شود و در این زمینه با چند استاندار توافق حاصل شده و به زودی معرفی میشوند.
خبرگزاری فارس -88/12/23
