عوامل خسارتزای گیاهی سالانه به ٤٠ درصد محصولات کشاورزی آسیب میزنند
به گزارش ایسنا، برابر آمار سازمان جهانی خواربار سالیانه حدود 30 تا 40 درصد از محصولات کشاورزی در جهان از این عوامل خسارت دیده یا از بین میرود.
کارشناسان اعلام میدارند در استان همدان که یکی از استانهای توانمند در تولید محصولات کشاورزی است تاکنون افزون بر 600 نوع عامل خسارتزای گیاهی شناسایی شده است که در مراحل مختلف کاشت، داشت، برداشت و انبارداری به تولیدات کشاورزی آسیب رسانده و موجب اتلاف وقت و هزینه کشاورزان میشود.
یکی از روشهای مقابله با این عوامل استفاده از سموم شیمیایی است که طی سالهای قبل مورد توجه بوده و به عقیده برخی کارشناسان توسعه مبارزات شیمیایی علاوه بر وارد كردن تلفات عوامل خسارتزا، باعث از بین رفتن حشرات مفید و دشمنان طبیعی آفات و عوارض زیست محیطی بعضاً غیر قابل جبران میشوند و این امر در دراز مدت خود تبدیل به عاملی برای شیوع و گسترش عوامل خسارتزای نباتی شده است.
*كاربرد روشهای غیرشیمیایی در عرصههای كشاورزی*
روی آوردن به مبارزات غیرشیمیایی (بیولوژیک) از طریق تکثیر حشرات مفید، استفاده از ارقام مقاوم و رعایت تناوب زراعی از برنامههایی است که مسوولین بخش کشاورزی در دستور کارخود قرار دادهاند و در نگاهی به عملکرد سازمان جهاد کشاورزی استان همدان متوجه کاهش سطح مبارزه شیمیایی طی سالهای اخیر هستیم که حکایت از توجه و اهتمام مسوولین بخش کشاورزی به افزایش کیفی محصولات و در نتیجه سلامت جامعه دارد.
شهرام پیشه ور، مدیرحفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان همدان در گفتو گو با خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) در همدان، اظهار داشت: از مجموع زمینهای کشاورزی استان که یک میلیون و 949 هزار و 400 هزار هکتار است، 905 هزار و 541 هکتار به منابع طبیعی، 721 هزار و 973 هکتار زیر کشت محصولات سالیانه و دائمی و 286 هزار و 65 هکتار به آیش اختصاص دارد.
وی اضافه کرد: از میزان یک میلیون و 8038 اراضی زراعی استان 695 هزار و 625 هکتار زیر کشت محصولات سالیانه و میزان 62 هزار و 348 هکتار مربوط به محصولات دائمی است و از مجموع این اراضی 398 هزار و 682 هکتار دیم و مابقی به صورت آبی است.
پیشه ور با اشاره به آمار و اطلاعات ارائه شده سال 86 در خصوص وضعیت تولیدات بخش کشاورزی استان، خاطرنشان کرد: تولیدات بخش کشاورزی 4 میلیون و 200 هزار تن است که از این میزان 3 میلیون و 350 هزار تن تولیدات زراعی و 480 هزار تن تولیدات باغی است.
*عوامل خسارتزای گیاهی و نابودی بخش مهمی از محصولات كشاورزی*
مدیرحفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان همدان گفت: براساس گزارشات رسمی سازمان غذا و خواربار جهانی (F.A.O) سالیانه حدود 30 تا 40 درصد تولید محصولات کشاورزی در طی مراحل کاشت، داشت، برداشت و انبارداری در اثر عوامل مختلف خسارت زای گیاهی از بین رفته و از دسترس انسان خارج میشود.
پیشه ور این میزان خسارت را بسیار جدی و گسترده دانست و افزود: بسیاری از درآمدهای کشاورزان و باغداران در این راه از بین میرود و در مجموع خسارت مالی چشمگیری را وارد میکند.
وی ادامه داد: عوامل خسارتزا عبارتند از آفات، بیماریها، علفهای هرز و نماتدها و... که در حال حاضر بیش از 600 نوع عامل خسارتزای گیاهی در مزارع، باغات، گلخانهها و انبارهای نگهداری محصولات کشاورزی شناسایی شده است که این عوامل سالیانه به 520 هزار هکتار از مزارع و باغات استان آسیب میزند که خسارت آفات 50 درصد، بیماریها 27 درصد و علفهای هرز 23 درصد ارزیابی میشود.
پیشه ور ادامه داد: سالیانه در کشور حدود 14 میلیون هکتار مبارزه با عوامل خسارتزا انجام میشود که از این میزان 4 میلیون و 500 هزار هکتار مربوط به آفات، 4200 هکتار مربوط به بیماریها و 5 میلیون و 500 هکتار مربوط به علفهای هرز است.
وی تصریح کرد: با توجه به روند رو به رشد جمعیت جهان و محدودیت منابع تولید از جمله اراضی قابل کشت و آب، بشر همواره در جستجوی راههایی برای جبران کمبود مواد غذایی بوده است که پیشگیری و کنترل عوامل خسارتزای گیاهی یکی از مهمترین این راهها به شمار میآید.
این مقام مسوول افزود: مدیریت حفظ نباتات با هدف حفظ محصولات کشاورزی از گزند خسارت آفات، بیماریها و علفهای هرز فعالیتهای فنی و تخصصی خود را در قالب برنامههای مستمر دیده بانی، ردیابی و بازدید شبکههای مراقبت و پیش آگاهی در سطح مزارع و باغات دنبال کرده و با در نظر گرفتن آستانه و سطح زیان اقتصادی آفات نسبت به تعیین زمان دقیق مبارزه با این عوامل بر اساس نرم تعیین شده برای هریک از آنها اقدام و روشهای صحیح و اصولی مبارزه و پیشگیری از آفات را به کشاورزان و باغداران توصیه میكند و نهایتاً با مشارکت مستقیم و غیرمستقیم در امر مبارزه نظارت دقیق و فنی خود را در تمام مراحل مبارزه اعمال می دارد.
وی خاطرنشان کرد: مدیریت حفظ نباتات اصولاً جزو سازمانهای واکنش سریع با مدیریت پایش به شمار میآید و نقش کلیدی در حفظ و حراست از فرآوردههای کشاورزی در چارچوب وظایف و اهداف وزارت جهاد کشاورزی ایفا میکند.
*مصرف سالیانه 500تن سموم شیمیایی در اراضی كشاورزی استان همدان*
وی با اشاره به مصرف سالیانه 500 تن انواع سموم شیمیایی در استان افزود: میانگین سرانه مصرف در کشور حدود یک لیتر در هر هکتار و در استان 7/0 لیتر است.
وی اضافه کرد: کم بودن سرانه مصرف استان نسبت به کشور نشان میدهد که کشاورزان و مسوولان ما در مثلث اجرا، تحقیقات و بخش خصوصی توجه بیشتری به کاهش مصرف سموم در محصولات و افزایش سلامت آنها دارند.
پیشه ور با بیان اینکه درحال حاضر با بهره گیری از توان فارغ التحصیلان کشاورزی بخش خصوصی و توسعه فعالیتهای آزمایشگاههای گیاهپزشکی در قالب ایجاد شبکه مراقبت و پیش آگاهی و ساماندهی آنها، ادامه داد: در چهار سال قبل، مدیریت حفظ نباتات با 28 کارشناس کار خود را شروع و هم اکنون با 150 نفر همکاری میکند.
وی این طرح استان را الگوی آغاز فعالیتهای کشور دانست و افزود: در حال حاضر در کشور نیز بیش از 4000 نفر در بخش خصوصی فعال هستند.
وی به ساماندهی این افراد نیز اشاره کرد و گفت: در سالجاری تعداد 150 نفر را در قالب 16 کلینیک گیاهپزشکی آموزش داده و با تجهیز و آموزش آنها را در شبکههای مراقبت و پیش آگاهی مورد استفاده قرار دادهایم.
*حضور نیروی فنی و متخصص، نیاز بخش كشاورزی*
وی در خصوص فعالیتهای آنان اظهار داشت: این کارشناسان از سطوح باغها، مزارع و گلخانهها بازدید کرده و در صورت مشاهده موارد مشکوک، با کشاورزان برای رفع هرچه سریعتر مشکل همکاری و اقدامات لازم را انجام میدهند.
پیشه ور یکی از حسنهای شبکه مراقبت و پیش آگاهی را هدفمند عمل کردن مجموعه دانست و تصریح کرد: در سالهای گذشته یک کارشناس از چند مزرعه بازدید به عمل آورده و با مشاهده یکی از عوامل خسارتزا سم پاشی سطح گستردهای از مزارع را پیشنهاد میداد اما هم اکنون با ایجاد شبکههای مراقبت و پیش آگاهی خصوصی تمامی سطوح کشاورزی یا گلخانههای تحت پوشش شبکه مراقبت مورد بررسی قرار میگیرد و در صورت عدم مشاهده عامل خسارتزا سمپاشی توصیه نمیشود و این نشان میدهد که ما به سمت مصرف بهینه سموم و تولید محصولاتی سالمتر در حرکت هستیم.
وی افزود: مدیریت حفظ نباتات استان همدان با کمک شبکههای مراقبت و پیش آگاهی در این هدفمندسازی توانسته مبارزه با سن غلات را از 144 هزار و 905 هکتار در 6 ماهه نخست سال 87 به 97 هزار و 160 هکتار در مدت مشابه سالجاری برساند.
پیشه ور با بیان اینکه مبارزه علیه آفات مهم گیاهی زراعی، آفات مهم محصولات باغی و انجام کنترل قرنطینهای پس از ورود را به نسبت مورد نیاز کاهش دادهایم، ادامه داد: اما مبارزات علیه علفهای هرز غلات از 68 هزار و 995 هکتار به 114 هزار و 719 هکتار رسانده و در موارد دیگری نیز افزایش مبارزه داشتهایم.
*توسعه مبارزات بیولوژیك و استفاده از حشرات مفید شكارگر و پارازیتوئیدها*
وی در زمینه کنترل سن غلات هم به برگزاری 3 مورد کارگاه آموزشی با همکاری بخش خصوصی و دولتی خبر داد و افزود: بحث کنترل این عامل خسارت زا را با شناسایی عامل بیولوژیکی به نام "زنبور تخم خوار سن غلات" شروع کردهایم که کار جمع آوری و پرورش این نوع زنبور را آغاز و در سال آینده در سطح محدودی عملیات رهاسازی انجام میشود و انشاءالله در طول برنامه پنجم سطح مبارزه بیولوژیکی با آفت سن غلات را حداقل به 5 هزار هکتار میرسانیم.
وی اظهار داشت: در سالجاری مدیریت حفظ نباتات مبارزه بیولوژیک را با مشارکت بخش خصوصی در سه شهرستان استان و در سطح 10 هکتار باغ سیب، 1280 هکتار ذرت و 1200 هکتار گوجه فرنگی انجام داده است.
او همچنین افزود: در این عملیات ضمن شناسایی، پرورش، تکثیر و رهاسازی عوامل بیولوژیک و مفید استان موفق شدهایم این محصولات به ویژه گوجه فرنگی را بدون مصرف سم تولید کنیم.
مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان همدان گفت: به منظور جلوگیری از مصرف بی رویه سم عملیات مبارزه بی2490هکتار رساندهایم و قصد داریم این سطح را تا پایان برنامه پنجم توسعه به بیش از 20 هزار هکتار برسانیم.
وی از همکاری و استقبال باغداران و کشاورزان خبر داد و افزود: این مدیریت بحث آموزش به کشاورزان را جدی گرفته و اقدام به برگزاری کارگاههای آموزشی برای کارشناسان دولتی، کارشناسان شبکههای مراقبت و پیش آگاهی خصوصی و کشاورزان کرده است.
پیشه ور ادامه داد: در حال حاضر 20 آزمایشگاه گیاهپزشکی با ظرفیت هر کدام 3 نفر کارشناس در استان فعالیت دارند که در طرح شبکههای مراقبت و پیش آگاهی نیز حدود 150 نفر کارشناس مشغول به کار هستند.
وی از وجود 63 فروشگاه سموم نباتی مجاز، 23 شرکت دفع آفات نباتی و 1 واحد تولید حشرات مفید در استان خبر داد و گفت: با تعامل خوبی که مدیریت حفظ نباتات استان با مرکز تحقیقات و بخش خصوصی تاکنون داشته امید است تا بتوان استفاده از سموم را کاهش و سطح مبارزه بیولوژیک علیه آفات، بیماریها و علفهای هرز را افزایش دهیم.
*اهمیت مبارزه با آفات قرنطینهای*
وی یکی از بهترین دستاوردهای مدیریت حفظ نباتات استان را در تعامل با بخش خصوصی و مرکز تحقیقات، شناخت سریع "نماتد سیست طلایی سیب زمینی" دانست و افزود: سیست طلایی سیب زمینی از جمله عوامل قرنطینهای خارجی است که در کشور ما نبوده و یا گزارش نشده بوده و پس از شناسایی در خرداد سال 1387 با ردیابی سریع آن و آموزش به کشاورزان و اقدامات قرنطینهای و ضدعفونی ادوات مزارع آلوده که صورت گرفت این عامل خسارتزای خطرناک که در مناطق محدودی از همدان و بهار وجود داشت کنترل شد و هم اکنون سیب زمینیهای بذری و خوراکی تولید شده در استان کاملاً عاری از این نماتد هستند.
پیشه ور همچنین اضافه کرد: گلخانهها به دلیل شرایط بسته بودن محیط، آفات خاص خود را دارند که میتوان با مدیریت صحیح و کنترل دما و رطوبت محیط گلخانه از رشد این عوامل خسارتزا جلوگیری کرد.
وی نصب توری را به عنوان سادهترین راه جلوگیری از ورود و خروج حشرات معرفی کرد و بیان داشت: ایجاد اتاقک ورودی و سیستم تهویه مناسب نیز از دیگر مواردی است که می تواند در کنار استفاده از کارتها و نوارهای زرد و آبی بسیار موثر واقع شود.
محقق و رییس بخش تحقیقات گیاهپزشکی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان نیز در ادامه اظهار داشت: بخش تحقیقات گیاهپزشکی عمری 18 ساله دارد که هم اکنون با 9 نفر محقق توانسته 122 پروژه تحقیقاتی را اجرا و 115 طرح آن را به اتمام برساند.
مهندس امیر ارجمندیان با اشاره به اینکه در طرحهای مذکور به دنبال تحقق یافتن اهداف مرکز تحقیقات بودهایم، خاطرنشان کرد: تا سال 87، 25 مقاله پژوهشی ارائه کردهایم و 120 مقاله نیز در کنگرههایی همچون گیاهپزشکی، زراعت و حفظ نباتات و همایش کاهش مصرف سم و همایشهای مختلفی در سطح استان انتشار دادیم.
وی گفت: از 122 طرح تحقیقاتی 35 مورد یافته جدید علمی به دست آمده که به عنوان توصیه در اختیار بخش اجرا قرار گرفته که چون منطبق بر نیاز بوده، همگی مورد استفاده قرار گرفته اند.
*نقش و اهمیت بخش تحقیقات گیاهپزشكی در ارائه راهكار و كاهش سموم*
ارجمندیان کاهش مصرف سموم را از مهمترین موارد مورد توجه واحد تحقیقات گیاهپزشکی عنوان کرد و گفت: روشهای کنترل به پنج روش مختلف زراعی، قانونی، بیولوژیکی، فیزیکی و شیمیایی تقسیم میشود که روش شیمیایی با توجه به عوارض و آثار نامطلوب آن باید کمتر استفاده شود و بیشتر مبارزه بیولوژیک مطرح است.
وی به شناسایی عوامل خسارتزایی چون بیماری پژمردگی باکتریهای سیب زمینی، ساق سیاه سیب زمینی و نماتد سیست طلایی اشاره کرد و ادامه داد: با برگزاری کمیتههای فنی لازم، ایجاد کارگاههای آموزشی و شناسایی این عوامل تمهیداتی برای مقابله با آنها انجام شده است.
رییس بخش گیاهپزشکی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان اظهار داشت: تحقیقات نشان میدهد بر اثر استفاده بی رویه 200 نوع از آفات به سموم شیمیایی مقاوم شده اند در حالیکه دشمنان طبیعی این آفات در مقابل آثار سموم زودتر از بین میروند.
وی اضافه کرد: خوشبختانه با برگزاری کارگاهها و کلاسهای آموزشی برای کشاورزان و باغداران سطح اطلاعات این افراد در خصوص آفات و روشهای مقابله با آنها بالا رفته است.
سهیلا جعفری از فعالان بخش خصوصی در زمینه گیاهپزشکی نیز گفت: حفظ نباتات در بخش کشاورزی از اهمیت ویژهای برخوردار است و عملیات این بخش علاوه بر کمک به تولید پایدار و ارتقاء سطح کیفی محصولات کشاورزی متضمن سلامت جامعه خواهد بود.
جعفری افزود: با توجه به اینکه عوامل خسارتزای کشاورزی از تنوع و سرعت عمل بسیار بالایی برخوردار است بنابراین آمادگی و توانمندی عوامل حفظ نباتات امری اجتناب ناپذیر است.
جعفری که ریاست انجمن آزمایشگاههای گیاهپزشکی استان را نیز عهده دار است، گفت: با اشاره به تنگناهای بخش دولتی و همچنین محدودیتهای فراروی بهره برداران، بخش خصوصی میتواند این نتیجه را جبران كرده و در برابر طغیان آفات و بیماریهای نباتی به سرعت وارد عمل شده و از بروز خسارات جلوگیری کند.
*نقش هدفمندسازی یارانهها و خصوص سازی در بخش كشاورزی*
وی اشاره به سابقه تمرکز تمامی عملیات حفظ نباتات در بخش دولتی و تزریق یارانههای مختلف که باعث نهادینه شدن این امر در بخش کشاورزی شده است، اضافه کرد: این امر ورود بخش خصوصی به عرصه را با مشکل مواجه کرده، از سوی دیگر قطع یارانهها و کمکهای دولتی همزمان با ورود بخش خصوصی میزان پذیرش بهره برداران را با محدودیت بیشتری مواجه كرده است چراکه بهره برداران قطع یارانه و در نتیجه تحمیل هزینه بیشتر به خود را ره آورد بخش خصوصی تلقی كردند.
وی پرداخت یارانه به نهادهای مثل سم را امری نامعقول دانست و گفت: رویکرد مردم به مبارزات شیمیایی و دوری از مبارزات بیولوژیک یکی از عواقب این امر خواهد بود.
وی اظهار داشت: اکنون نیز که یارانه سم قطع شده با مشکل دیگری مواجه هستیم، قطع یارانه سم به عنوان آزادسازی سموم تلقی و فروشگاههای مختلف اقدام به توزیع سموم میكند حتی در برخی مناطق فروش سم توسط فروشگاههای عمومی مشاهده شده است که این امر علاوه بر ایجاد محدودیت برای کلینیکها و فروشندگان سموم احتمال ورود سموم غیر استاندارد را افزایش داده است.
وی ادامه داد: این مسئله همچنین توصیه و نسخه نویسی را عملاً تعطیل كرده است که کاهش درآمد کلینیکها را به دنبال داشته است.
مدیر آزمایشگاه گیاهپزشکی در ادامه گفت: کلینیکهای گیاهپزشکی وظایف متنوعی از قبیل بررسی آفات، بیماریها و صدور نسخه، بررسی آزمایشگاهی جهت تشخیص عوامل زیان آور نباتی، بازدید از مزارع، مشاوره، هدایت، اجرا و نظارت بر روشهای مناسب کنترل عوامل خسارتزای گیاهی را به عهده دارند.
وی خاطرنشان کرد: انجام وظایف شبکههای مراقبت از محصول و حمایت از دشمنان طبیعی عوامل خسارتزای گیاهی و انجام پروژههای تحقیقاتی، آموزشی، اجرایی ترویجی نظارت و کاربردی گیاهپزشکی از دیگر اموری است که این کلینیکها از دیگر اموری است که این کلینیکها انجام میدهند.
جعفری در ادامه بخش خصوصی حفظ نباتات را ضلع چهارم مربعی دانست که در سه ضلع دیگر آن بخش دولتی، بخش تحقیقات و بهرهبرداران قرار دارد که ما در این مربع برنامهها و اوامر را از دولت، توصیهها و یافتههای علمی را از تحقیقات دریافت داشته و جهت علمی كردن آنها در بخش اجرا بهرهبرداران را با خود همراه كنیم که این امر سختی کار بخش خصوصی را به خوبی نشان میدهد.
جعفری که فعالیتش در بخش خصوصی سابقهای 5 ساله دارد در ادامه ابقاء قراردادهای دولتی با کلینیکهای بخش خصوصی و الزام زارعین و باغداران به استفاده از خدمات بخش خصوصی را دو راهکار عمده جهت تداوم و توسعه فعالیتهای این موسسات دانست و افزود: سالیانه طرحهای مختلف تحقیقاتی در این خصوص در استان اجرا میشود در صورتیکه مسوولین محترم استان تعدادی از این طرحها را به بخش خصوصی واگذار كنند، علاوه بر انتقال تجربیات مفید این بخش خواهیم توانست بخشی از اعتبارات اختصاص یافته را به کلینیکها انتقال داده و موجب افزایش درآمد بخش خصوصی و در نهایت توانمندی این بخش شویم.
وی روی آوردن به مبارزات غیرشیمیایی و بیولوژیک را جهت افزایش سلامت محصولات ارگانیک مهم ارزیابی و خاطرنشان کرد: کاهش مصرف سموم و تکثیر دشمنان طبیعی عوامل خسارتزای نباتی در جهت حفظ اکوسیستم و کاهش عوارض زیست محیطی امروزه در سراسر دنیا مورد توجه است.
جعفری حمایت سازمان جهاد کشاورزی به ویژه رییس این سازمان و مدیر حفظ نباتات از بخش خصوصی در استان را بسیار خوب دانسته و اضافه کرد: امیدواریم حمایتها تا نهادینه شدن امر گیاهپزشکی خصوصی در استان تداوم داشته باشد.
مدیر آزمایشگاه گیاهپزشکی در خاتمه نقش اطلاع رسانی مخصوصاً از طریق رسانههای مختلف را در این رابطه مهم ارزیابی و تصریح کرد: انتظار ما از رسانهها حمایتهای تبلیغی از فعالیتهای گیاهپزشکی و افزایش آگاهی مردم و بهره برداران نسبت به این موضوع است.
وی همچنین تاکید کرد: کشاورزان و بهره برداران قطع یارانهها و تحمیل برخی هزینهها را ره آورد بخش خصوصی دانسته و بر همین اساس راضی به همکاری نیستند.
در خاتمه باید گفت: مبارزه با عوامل خسارتزای نباتی جهت کاهش خسارت امری اجتناب ناپذیر و لازم است اما در این راستا توجه به تولید محصولاتی بدون باقیمانده سموم شیمیایی(ارگانیک) جهت ارتقاء سطح سلامت مصرف کنندگان و حفظ محیط زیست لازم و ضروری است.
توجه به تحقیقات و تلاش در جهت استفاده از یافتههای جدید علمی و تکنولوژیهای روز، تقویت بخش خصوصی و ترغیب کشاورزان به همکاری و استفاده از توان بخش خصوصی و ایجاد هماهنگی بین بخشهای مدیریت، اجرا و تحقیقات نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
خبرگزاری ایسنا -89/1/14
