بررسی مشکلات چالش های پسته ایران در گفتگو با دکتر معاون و مهندس وحید معاون
*آقای دکتر با تشکر از وقتی که در اختیار ما قرار دادید در ابتدا اگر ممکن است یک بیوگرافی اجمالی از خودتان بفرمایید.
من حمید معاون، اهل رفسنجان هستم. در سال 1966 جهت ادامه تحصیل به انگلستان رفتم و موفق به اخذ درجه دکتری از دانشگاه منچستر انگلستان شدم. پس از آن به دلیل آشنایی و تجربه ای که در زمینه پسته داشتم در حوزه تولید و صادرات این محصول مشغول به فعالیت شدم تا اینکه در سال 1987 میلادی مسئولین شرکت تعاونی پسته رفسنجان از من خواستند که به انگلستان بروم و نمایندگی این شرکت را در اروپا به عهده بگیرم. من هم پذیرفتم و به این ترتیب نمایندگی شرکت تعاونی از همان سال در انگلستان دائر شد و فعالیت خود را در زمینه معرفی و تشویق کمپانی های اروپایی جهت مصرف بیستر پسته آغاز نمود.همچینین من به نمایندگی از طرف شرکت تعاونی به سمت یکی از اعضای هیات مدیره سازمان خشکبار جهانی منصوب شدم و اغلب ریاست بخش پسته در کنفرانس های سالیانه این سازمان بر عهده من بود. در واقع حضور ما در این سازمان و شرکت در این کنفرانسها از این جهت حائز اهمیت بود ه ما توانستیم از این طریق چسته ایران را به نحو شایسته تری به دنیا معرفی کنیم.
* آقای دکتر پسته ایران در سالهای اخیر با چالشهای بسیاری مواجه بوده و این امر مشکلاتی را برای این محصول به وجود آورده تا جایی که ما بخش مهمی از بازارهای خود را بلاخص بازار اروپا را در این سالها از دست داده ایم. به نظر شما این امر تا چه حد بر روند عرضه پسته ما در دنیا تاثیر گذاشته است؟
البته به نظر من ما در حوزه فروش محصول خود با مشکل چندانی روبرو نیستیم ولی باید بپذیریم که ما بازار اروپا را که خود ساخته بودیم از دست دادیم و این امر باعث حضور بیشتر آمریکایی ها در این بازار گردید. حالا دلیلش آفلاتوکسین یا مسائل سیاسی یا هر مسأله دیگری بود ، ما در حال حاضر در بازار اروپا اقتدار اولیه را نداریم و حضور ما در این بازار کاهش یافته است. اما در عوض ما بازار پین را داریم و پسته ایران در این بازار حرف اول را می زند. به واقع ما موفق شدیم بازار چین را از آمریکایی ها بگیریم و بطور چشمگیری فعالیتمان را در این بازار افزایش دهیم. در حال حاضر هم مشکل فروش نداریم و تمام پسته ما مصرف می شود، ولی بازار اروپا از این جهت بازار خوبی برای پسته ایران بود که آنها پول خوبی برای پسته ما میدادند.
*بطور خاص از دست دادن بازار اروپا و روی آوردن به بازارهای خاور دور چه تبعاتی را به دنبال داشت؟
مسلماً خوب بود که ما هر چند بازار را با هم داشتیم اما طبیعی است که وقتی حضور ما در یک بازار کم رنگ می شود محبوریم که فعالیت خود را در بازارهای دیگر افزایش دهیم. به اعتقاد من چنانچه ما بازار اروپا را از دست نداده بودیم می تا توانستیم پسته خود را با قیمت بهتری به فروش برسانیم چرا که تفاوت قیمت بین دو بازار حدود 700 تا 1000 دلار می باشد. اما یک بحث دیگری هم هست که به نظر من باید به آن پرداخته شود و آن این است که اگر نرخ برابری دلار برابر ریال به جای 1000 یا 1050 تومانی کنونی به سمت واقعی شدن پیش برود و قیمت بالاتری بگیرد قطعاً شرایط بوجود آمده هم به نفع تولیدکننده است و هم به نفع صادر کننده. ببینید در حال حاضر سود چندانی عاید پسته کاران ایرانی نمی شود. در حال حاضر ما بیش از 400 هکتار سطح زیر کشت پسته در کشور داریم و تولید سالیانه ما هم به عقیده من حدود170 هزارتن می باشد یعنی ما در هر هکتار از 500 کیلو و یا در هر قصب حدود 1 کیلوگرم تولید داریم در حالیکه کشاورز آمریکایی حدود 3500 کیلو در هر هکتار برداشت می نماید. انجمن پسته ایران حدود 3 سال پیش برآوردی انجام داد و در آن برآورد اعلام شد که هزینه هر هکتار باغ پسته در حدود دو میلیون و ششصد هزار تومان است یعنی هر قصب بیش از 6500 تا 7000 تومان هزینه دارد حالا شما ببینید، موقعی که می گوییم ما یک کیلو پسته در قصب بر میداریم با در نظر گرفتن قیمت فعلی در واقع می توان نتیجه گرفت که کشاورز ما در این شرایط متضرر می شود. البته باغاتی هستند که تولید در آنها از متوسط اعلام شده بالاتر است. اما بطور کلی متوسط برداشت در هر هکتار در ایران همین مقدار است و دلیلش هم مشخص است، کم آبی، بی اطلاعی و عدم به کار گیری روشهای علمی و کارشناسی. به شخصه اعتقاد دارم که تولید کنندگان ایرانی نیاز شدیدی به حمایت و پشتیبانی دارند. یه اعتقاد من مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی باید با انجام تحقیقات و مطالعات کاربردی مرتبط با حوزه های کشاورزی باغداران را در جهت ارتقاء کیفیت و کمیت بازدهی بیشتر یاری کنند و دولت هم می بایست به نوبه خود کشاورزان را مورد حمایت قرار دهد و زمینه را برای توسعه این صنعت فراهم کند.
*خب جناب مهندس آقای معاون! از شما خواهش می کنم که شمن ارائه بیوگرافی از خودتان از تجربه حضورتان در بازار های بین المللی بفرمایید.
من وحید معاون هستم. تحصیلاتم در زمینه مکانیک هواپیما است اما زمینه اصلی فعالیت من هم پسته است. در سال 1984 با توجه به نیازی که برای حضور پررن تر در بازار آسیایی و یه ویژه خاور دور احساس می شد، دو دفتر شرکت تعاونی در سنگاپور و مالزی تاسیس شد ئو من مدیریت آنها را بر عهده گرفتم. در آن زمان واقعاً پسته ایران در آنجا فروش بالایی نداشت و در ابتدای امر تنها مقدار کمی پسته کله قوچی آنهم به دلیل شباهت و نزدیکی این نوع به پسته آمریکا در آنجا عرضه می شد. اما با توجه به این که بیشترین مقدار پسته موجود در ایران پسته فندقی است ما تمام سعی خود را گذاشتیم تا این نوع پسته را در آنجا جا بیندازیم و نهایتاً موفق شدیم تا جایی که امروز 90 تا 95 درصد پسته ای را که چینیها از ایران می خرند پسته فندقی است. در واقع تا پیش از تاسیس دفتر شرکت تعاونی و حضور موثر این نهاد، پسته ایران در پین جایگاهی نداشت اما در حال حاضر چین به تنهایی بالغ بر 45 هزار تن پسته از ایران می خرد. به هر شکل ما این بازار را از آمریکایی ها گرفتیم و توانسیتم حضور خود را در این بازار گسترش دهیم ام در یکی دو سال گذشته با توجه به مشکلات موجود تا حد زیادی از حجم فعالیت های ایران در آنجا کاسته شد و دوباره آمریکایی ها دارند نبض بازار پسته را بدست می گیرند اما به نظر من کماکان چینی ها طعم پسته ایرانی را دارند و به سمت این محصول گرایش دارند.
*آقای مهندس چه عواملی باعث شد که این حجم از خریداران به سمت پسته ای که توسط شرکت تعاونی عرضه می شود روی بیاورند؟
ثبات عرضه و اطمینانی که وجود داشت. هیچ عرضه کننده ای این کار را نمی کرد که پسته را نگه دارد تا خریدار خیالش راحت باشد و بتواند با سوپر مارکت های بزرگ و فروشگاههای عرضه محصول که مصرفسان هم بالا است مذاکره کند. ولی ما واقعاً ابن کار را انجام می دادیم و همین امر باعث تداوم و گشترش حضور ما در بازار می شد. اما متأسفانه هز چند کاهی بعضی از صادر کنندگان نوپا،پسته خود را با قیمت غیر کارشناسی به بازار عرضه می کردند تا با وجه حاصل از فروش آن اقدام به واردات اجناس دیگر نموده و سود خود را از آنجا ببرند و این کار در عمل باعث بی ثباتی بازار می گردید.
*آقای دکتر آیا آمار دقیقی وجود دارد که چه کشورهای در حال حاضر در حال پرورش و تولید پسته هستند؟
در اصل ایران و آمریکا هستند که عمده تولید جهان را بر عهده دارند و بعد از آنها هم ترکیه است که بیشترین تولید را دارد، سوریه هم مقداری پسته تولید و صادر می کند. بجز اینها یونان هم مقداری پسته تولید می کند که البته مصرف داخلی آنهاست و خود یونان هم وارد کننده پسته است. ایتالیا، اسپانیا، و چین هم مقدار اندکی تولید دارند که در همان جا مصرف می شود.
*آقای مهندس آیا به نظر شما در آینده هم آمریکا رقیب اصلی پسته ایران خواهد بود؟
خب، به نظر من رقیب اصلی ما در آینده هم آمریکا خواهد بود. ولی ممکن است ترکیه هم در آینده حضورش را تقویت کند البته پسته ترکیه، پسته خاصی است و نوعی بادامی خیلی ریز است و خیلی جاذبه تجاری ندارد و من فکر می کنم همانطور که گفتم آمریکا تا سالها رقیب اصلی ایران بماند.
سایت ابطحی (89/7/21)-89/7/24