سال محصولی 1390 هم برای تولیدکنندگان و هم برای صادر کنندگان پسته سال ویژه ای بود. از یک طرف افزایش هزینه های تولید ناشی از تورم لجام گسیخته و طرح هدفمندی یارانه ها، عرصه را بر باغداران پسته تنگ کرد و از طرف دیگر افزایش نرخ برابری دلار، که اگر چه منجر به افزایش قیمت پسته در بازار داخلی و خرسندی باغداران شد و بخشی از افزایش هزینه های تولید را جبران کرد. اما بی ثباتی ناشی از نوسانات نرخ ارز و ابهام در قیمت آینده آن، هم تولیدکنندگان و هم صادر کنندگان را در سردرگمی نگاه داشت.
با این وجود سال محصولی 1390 با ثبت 160 هزار تن تولید و 112 هزار تن صادرات، سالی به یاد ماندنی در ذهن همه فعالان پسته کشور است چرا که سال محصولی 1390 سال ثبت بالاترین قیمت داخلی پسته و بالاترین قیمت جهانی پسته و از همه مهم تر سال واقعی تر شدن قیمت دلار بود.
در سال محصولی 1390 تقاضای جهانی پسته نیز تمامی نداشت و در ماههای آخر آن، فقدان پسته ایرانی در بازار، گفتمان غالب صادرکنندگان بود.
صادرات یکساله به تفکیک ماه
بر اساس آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران جمع صادرات پسته ایران در سال محصولی 1390 برابر با 112204 تن بوده است که این میزان صادرات، 31 درصد کمتر از صادرات سال محصولی 1389 است. از کل صادرات یکساله، 85508 تن در نیمه اول سال محصولی (مهر تا اسفند 1390) و 26696 تن نیز در نیمه دوم سال محصولی (فروردین تا شهریور1391) صادر شد. بعبارتی 76 درصد از کل صادرات در نیمه اول و 24 در صد در نیمه دوم سال محصولی صادر گردید. در جدول و نمودار زیر صادرات سالهای محصولی 1389 و 1390 به تفکیک ماه با یکدیگر مقایسه گردیده است.
مقاصد عمده صادراتی پسته ایران
مطابق سالهای اخیر، در سال محصولی 1390 نیز کشورهای شرق دور با 33 درصد سهم، عمده ترین مقاصد پسته ایران بودند. کشورهای مشترک المنافع و بازارهای امارات و ترکیه و سپس 15 کشور عضو اتحادیه اروپا به ترتیب با 1/17، 8/15 و 3/12 درصد از کل صادرات، به همراه کشورهای شرق دور چهار مقصد عمده صادرات پسته ایران بودند.
این چهار مقصد جمعا بیش از 78 درصد از صادرات پسته ایران را جذب کرده اند. اگر چه در سال 1389 نیز این گروه کشورها جمعاً با 5/79 درصد سهم، شرکای عمده پسته ایران بوده اند ولی سهم هر یک از این مقاصد تغییر قابل توجهی یافته است.
در این رابطه سهم کشورهای شرق دور از 6/44 درصد به 33 درصد کاهش یافته و در مقابل سهم کشورهای مشترک المنافع از 9/10 به 1/17 درصد، سهم بازارهای صادرات مجدد از 13 به 8/15 درصد و سهم 15 کشور اروپایی از 11 به 3/12 درصد رسیده است. با توجه به اهمیت بازار چین و دیگر کشورهای شرق دور برای پسته ایران لازم است توجه ویژه ای به کاهش سهم این کشورها از کل صادرات پسته ایران در سال 1390 نسبت به سال 1389 نمود. این موضوع وقتی اهمیت بیشتری می یابد که بدانیم در سال محصولی گذشته صادرات آمریکا به چین به رقم بی سابقه 50 هزارتن رسید.
سهم صادرات انواع پسته
بطور معمول پسته خندان بخش عمده پسته صادراتی ایران می باشد. سهم این نوع پسته از کل صادرات سال 1390 برابر با 76 درصد بوده و تغییر چندانی نسبت به سال 89 نکرده است.
این در حالی است که سهم صادرات پسته ناخندان از 6/14 درصد در سال محصولی 1389 به 7 درصد در سال محصولی 1390 کاهش یافته و در مقابل سهم مغز پسته در کل صادرات از 9/7 درصد در سال 1389 به 6/9 درصد در سال 1390 افزایش یافته است. صادرات مغز سبز اگر چه همچون دیگر انواع پسته از نظر میزان کاهش یافته اما سهم آن در کل صادرات پسته ایران تغییر چندانی نیافته است.
دبیرخانه انجمن پسته ایران