کرمان - خبرگزاری مهر: بارندگی در بسیاری مناطق کشور آغاز شده اما لبهای کویر تشنه کرمان در سال جاری هنوز منتظر باران است و فشار بیش از حد کشاورزان بر منابع آبهای زیرزمینی دشتهای کرمان را با خطر فرو نشست مواجه کرده است.
به گزارش خبرنگار مهر، آبهای زیر زمینی از مهمترین منابع تامین آب مورد نیاز در بسیاری از کشورهای جهان به شمار می رود که در این میان چرخه بارش باران و ذخیره و مصرف مدیریت شده آب برای تامین این منابع از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.
طبق گفته دانشمندان این منابع به دلیل طبیعی بودن مخازن آب و همچنین فیلتر شدن طبیعی آب پس از گذر از میلیاردها ذره شن و ماسه و دور ماندن از منابع آلوده کننده جز ذخایر ارزشمند و استراتژیک محسوب می شوند که باید در مصرف آنها نهایت دقت صورت گیرد به گونه ای که در الگوی مصرف در ابتدا استفاده از آبهای جاری و در نهایت استفاده از این آبهای زیر زمینی در صورت تجدید منابع آبی مد نظر قرار می گیرد.
ده قرن زمان برای تجدید منابع آب زیر زمینی
در صورتیکه منابع آب زیر زمینی به میزان مقدار برداشت شده در فصل برداشت آب در زمان بارندگی تجدید و و تقویت نشوند 1400 سال زمان برای تجدید آنها نیاز است.
نکته دیگر در خصوص این ذخایر این است که در صورت برداشت بیش از حد آب از منابع آب زیر زمینی این ذخایر به دلیل خالی شدن از آب و ایجاد فضای خالی در اعماق زمین به سرعت دچار نشست می شوند و عملا فضای ذخیره آب از بین می رود.
که این پدیده را می توان به وضوح در دشت اختیار آباد کرمان مشاهده کرد بطوریکه بخش قابل توجهی از زمین چند سال قبل دچار فرو نشست ناگهانی شد و هنوز عوارض ناشی از ان در منطقه قابل روئیت است.
شور شدن آب دشتهای کرمان
از سوی دیگر در منابع آب زیر زمینی تلفیقی از آب شور و شیرین به صورت طبیعی نگهداری می شود که در صورت تداوم استفاده از آب شیرین تعادل بین این آبها به هم می خورد در نهایت سطح شوری آب افزایش می یابد و نه تنها دیگر کاربری شرب ندارد بلکه حتی در بخش کشاورزی نیز بلا استفاده خواهد ماند.
این مسائل در حالی مطرح است که استان کرمان در سال جاری گام در پانزدهمین سال خشکسالی گذاشته است و با وجودیکه در مهر ماه قرار گرفته ایم هیچ خبری از بارش باران در بزرگترین استان کشور که یک سوم باغهای مثمر کشاورزی را در خود جای داده است وجود ندارد.
سالانه 1.1 میلیارد مترمکعب آب از منابع زیر زمینی در کرمان کم می شود
از سوی دیگر با وجود کمبود بارش ها سطح زیر کشت در کرمان کاهش نیافته است و برداشت آب همچون گذشته ادامه دارد بطوریکه طبق گزارشهای رسمی سالانه 1.1 میلیارد مترمکعب آب به صورت منفی از دشتهای استان کرمان برداشت می شود.
همین امر سبب شده است که اداره زمین شناسی کرمان طی ماههای اخیر در خصوص فرونشست دشتهای استان کرمان هشدار دهد اما با وجود تمام این هشدارها برنامه ریزی و مدیریت صحیح مصرف آب در بسیاری از دشتها صورت نگرفته است و دشتهای کرمان، زرند، رفسنجان و انار و دشتهای جنوب کرمان به دلیل وجود باغهای پسته و برداشت بی رویه صورت گرفته در معرض خطر جدی فرونشست زمین قرار دارند.
از سوی دیگر کشاورزان به دلیل کمبود شدید آب و خارج شدن آبهای زیر زمینی از دسترس اقدام به کف زنی چاههای آب می کنند که نتیجه ای جز تجدید این چرخه غیر اصولی ندارد.
ادامه چرخه غیر اصولی آب
طرحهای آبیاری مکانیزه نیز به دلیل شوری آب عملا در برخی از مناطق استان کرمان که بیشترین سطح برداشت آب را نیز دارند دیگر قابل اجرا نیست ضمن اینکه میزان سرعت اجرای این طرحها نیز هم قدم با نیاز کشاورزان تخمین زده نمی شود و تداوم این موارد همچنان یک پدیده را به همراه دارد که آن نیز برداشت بیشتر و بیشتر از منابع آب در دسترس است.
طرحهای رویایی انتقال آب
از سوی دیگر مسئولان اجرای طرحهای انتقال آب را دارای تبعات اجتماعی و اقتصادی می دانند و زمان بر بودن آنها را نیز دلیل دیگر بر اتکا نکردن بر این طرحها می دانند که در برخی موارد بسیار آرمانی و دور از دسترس نیز هستند که می توان به طرحهای انتقال آب از دریاب عمان و خلیج فاری به کرمان اشاره کرد.
از سوی دیگر طرح باروری ابرها نیز که گویی از سوی کارشناسان عملا کنار گذاشته شده است در حالیکه در استانهای همجوار کرمان با اتکا به همین طرح نیاز آبی بسیاری از دشتها برطرف شده است.
این درحالی است که هم اکنون 95 درصد آب استحصالی در استان کرمان در بخش کشاورزی استفاده می شود که از این مقدار نیز قریب 80 درصد آب یا جذب زمین می شود و یا تبخیر می شود.
محمد شیروانی، کارشناس آب و خاک در گفتگو با مهر اظهارداشت: هم اکنون وضعیت منابع آب و خاک استان کرمان به هیچ عنوان شرایط مطلوبی ندارد.
آسمان کرمان نمی بارد
وی افزود: فشار بیش از حد کشاورزان به منابع آبی در حالی هر روز بیشتر می شود که عملا در برخی دشتها دیگر آبی برای استخراج وجود ندارد و کشاورزان برای رهایی از چنگال خشکسالی به صورت خودجوش اقدام به عدم برداشت آب در برخی فصول سال می کنند به امید اینکه آبها تجدید شوند اما بارانی برای تجدید منابع آبی نمی بارد.
شیروانی ادامه داد: از سوی دیگر استفاده از سموم و کودهای شیمیایی نیز با وجود هشدارهای پیاپی موجب لطمه به منابع خاکی نیز شده است و باید این رویه هر چه سریعتر مدیریت شود و از استفاده کشاورزان از سموم جلوگیری شود.
وی با اشاره به اینکه نظارت لازم در بخش توزیع سم نیز صورت نمی گیرد گفت: کشاورز است که تصمیم می گیرد از چه کود و سمی استفاده کند و به چه میزان از این مواد شیمیایی در کشاورزی سالانه استفاده کند و تمام این عوامل غیر علمی موجب می شود به تدریج ثروتهای ملی که همان آب و خاک است در یک پروسه غیر کارشناسی دچار لطمه شود.
وی ادامه داد: هر چند استان کرمان کویری است اما در گذشته به امر احداث سد در این استان کمتر توجه شده است و هم اکنون نیز باید برای رهایی از وضعیت کنونی پروژه های سد سازی استان کرمان با جدیت بیشتر دنبال شوند و از ورود میلیاردها مترمکعب آب به کویر در زمان بارندگیها جلوگیری شوند.